zaterdag 31 januari 2015

Rudy's wereld - Social media.

Misschien is het de leeftijd wel. 
Ik weet niet hoe u erover denkt, maar ik begin zo stilaan meer en meer bedenkingen te krijgen ten opzichte van de zogenaamde 'social media'. (Valt het u overigens ook op dat we in het Nederlands haast altijd praten over de 'social media', en nooit over de 'socialè' media?) Facebook, Twitter, LinkedIn gedeeltelijk ook, zijn ondertussen zo goed als geintegreerd in de moderne wereld, uitgezonderd op die plaatsen waar octopus 'Internet' z'n tentakels nog niet heeft ingegraven. Uiteraard hebben die 'social media' ook al hun nut bewezen: bij calamiteiten kan vooral Twitter nuttig zijn - als de aanwezigen op de betrokken plek een verbinding kunnen maken, tenminste. Allemaal waar. 
Maar...

Steeds vaker krijg ik het gevoel dat vooral Facebook zo'n beetje een wereldomspannende cafétoog geworden is. In het authentieke dorpscafé vroeger had zo ongeveer iedereen wel een mening, over alles, zeker na enkele biertjes. Er werden al eens foto's bovengehaald, grappen verteld en anderen geplaagd. Het was met andere woorden een sociaal gebeuren - 'a social event' in newspeak. Aan elke toog kwam je af en toe ook wel individuen tegen met een 'kwade dronk', die agressief werden als ze wat op hadden, en begonnen te schelden, of erger. Soms werd er zelfs een robbertje gevochten. Al gebeurde dat niet zò vaak. Iedereen kénde immers iedereen. 'In het echt'.

Tussen dié cafétoog en Facebook zijn echter grote verschillen, en ik heb het gevoel dat niet iedereen dat lijkt te begrijpen.
Als je aan een cafétoog onzin uitkraamt, worden jouw woorden in het slechtste geval de volgende dag door een enkeling bij de slager herhaald. Met een beetje 'geluk' kan het verhaal zelfs een sappige anekdote worden op familiefeestjes. Maar daar stopt het. Niet zo op Facebook. Wat je daar aan onzin uitkraamt, wordt letterlijk vereeuwigd. Niet omdat enkele aanwezigen jouw woorden het onthouden waard vinden. Neen, puur systematisch. Omdàt je iets hebt gezegd/gepost. Wat dan ook. Het wordt opgeslagen op Amerikaanse servers, for the world to explore. Gedurende twintig jaar, of langer, we weten het niet echt. 
Big data zijn hot dezer dagen. Wat jij hebt gepost, kan alles tezamen als een dossier over jou worden beschouwd. En zo worden gebruikt. Ten allen tijde, ook in de verre toekomst. Door welke instantie dan ook. En door 'andere' organisaties, die niet noodzakelijk goede bedoelingen hebben, maar wel beschikken over voldoende technische kennis.
De boutade 'het internet weet meer over mij dan ik me zelf kan herinneren' is al lang geen boutade meer.
Wat mij echter het meest verbijstert, is de gemiddelde reactie op deze vaststelling. 
'So what? Ik heb toch niks te verbergen?'


Het is de reactie van de kikker die je in koud water op een vuurtje hebt gezet. Die merkt niet dat het water héél geleidelijk warmer wordt. Die zegt op elke waarschuwing 'so what?'. 
Tot hij gekookt is.
'Ach. Zo erg is het toch niet?'
Het hangt er maar van af. Een Ajaxsuppporter, bijvoorbeeld, die doorslaat en iedereen wil liquideren die ooit een kwaad woord over zijn club heeft gezegd, hoeft echt niet lang te zoeken. Hij vindt genoeg details online om rustig zijn doelwit uit te kiezen, en toe te slaan. 
Onmogelijk? Vergezocht? Allemaal al gebeurd. Lees er de Amerikaanse pulpmedia (bestaat dat woord eigenlijk al?) maar op na. Je kan het zo gek niet bedenken...In de ogen van die Ajaxfreak zijn al die criticasters immers subversieve elementen, die monddood moeten worden gemaakt. Makkelijk op te zoeken.
Subversieve elementen identificeren, is dankzij Facebook uitermate eenvoudig geworden. De vraag is alleen: wie bepaalt er wat subversief is? Wie bepaalt wat een gevaar is voor onze maatschappij? Wie bepaalt welk gedrag het gezag ondermijnt? 
Het gezag zelf, dus. 
En het gezag kan altijd van gelaat veranderen. Kijk er de geschiedenis maar op na. Het is niet omdat je in een democratie leefde toen je je mening op Facebook postte, dat dat altijd zo zal blijven. 
Wat je ooit aan de cafétoog hebt uitgekraamd, mag dan wel uit het geheugen van de aanwezigen zijn verdwenen, wat je op de Facebooktoog hebt gezet, is opgeslagen op servers, die klaar staan wanneer iemand die gegevens wil onderzoeken. Data-mining, noemt men dat in het jargon. 
Heb je je al eens proberen voor te stellen hoe de geschiedenis er zou uitzien als Facebook in 1930 zou bestaan hebben? 
Die tijd komt nooit terug, hoor ik dan. Zijn we daar wel zeker van? 
Natuurlijk, het zal wel de fantasierijke geest van een misdaadauteur zijn, maar toch...
Bovendien...
Ja, het is nog niet gedaan.
Als je al je gedachten op Facebook post, dan zijn je gedachten niet langer meer exclusief de jouwe. Dan zijn ze letterlijk eigendom geworden van Facebook. Jouw naam kan bijvoorbeeld zonder dat jij het weet, gebruikt worden om reclame te maken over een product - zelfs als jij dat product hebt afgekraakt. En denk niet dat dat niet zal gebeuren: reclame en waarheid zijn nu eenmaal gezworen vijanden. 
Hoe lang duurt het overigens nog vooraleer een producent jou voor de rechtbank zal dagen, omdat je op Facebook kritiek hebt geuit op een van hun producten? Onmogelijk? Lees er dan het aankomend handelsakkoord tussen Europa en de US maar eens op na. Je gelooft je eigen ogen niet.
Natuurlijk vinden jullie dit niet leuk. En zolang je alleen maar onbelangrijke en ogenschijnlijk onpersoonlijke dingen post, lijkt er me ook niks mis mee. Zolang je maar beséft wat de risico's zijn, en in welke richting onze maatschappij evolueert. Maar realiseer je wel dat de social media zo stilaan de grootste bondgenoot worden van ieder systeem dat censuur wil invoeren, zonder dat we het zelf in de gaten hebben. Men zal die censuur niet eens moeten invoeren. Zelfcensuur neemt immers spontaan toe - het moet alleen af en toe een beetje gestimuleerd worden. En voor je het weet, riskeer je ineens te worden gelyncht, omdat je een mening hebt geuit die afwijkt van wat men in het Engels zo mooi mainstream noemt. 
Hoofdstroom. 
En wat zal de goegemeente dan zeggen? Nu ja... Posten?
'Tja, als je zòiets post, is het je eigen schuld dat je wordt afgeknald.' 
Zelfcensuur. Zonder dat we het in de gaten hebben.
Het is dàt, het niet in de gaten hebben, en erger nog, het niet WILLEN weten, dat ik zo verschrikkelijk vind. 
Toen Orwell 1984 schreef, leek dat sciencefiction. Een sociale kritiek, natuurlijk, maar geen mens geloofde dat het verhaal in al zijn details ooit realiteit kon worden. Als je een modernere versie wil, moet je Blind Faith van Ben Elton lezen. Het griezelige aan dat laatste is het hoge realiteitsgehalte. Niemand zal het in z'n hoofd halen te zeggen dat wat daarin gebeurt niet kan. 
Merkwaardig genoeg is het ook zo ongeveer het enige boek van Elton dat nooit in het Nederlands vertaald is. 
Merkwaardig genoeg, ja.
Ik heb het nooit duidelijker gedemonstreerd gezien dan op dit filmpje.


Geen opmerkingen: