maandag 9 februari 2015

Duorecensie "IS tot alles in staat" - Hans Jaap Melissen


Genre; Non fictie
Uitgever; Carrera
ISBN;9789048825509
Uitvoering; paperback
Aantal pagina's; 256
Uitgave; januari 2015


Ineens kende de hele wereld die twee letters: IS, een terreurgroep die midden in de chaos van Irak en Syrië de Islamitische Staat uitriep. Het Westen was overdonderd en greep in, maar IS laat zich niet makkelijk verslaan. Wie zijn deze mensen precies, wat willen ze en waar komen ze vandaan? In IS Tot alles in staat neemt de ervaren oorlogsverslaggever Hans Jaap Melissen de lezer mee op reis; naar het New York van net na 9/11 en de oorlogen in Irak en Syrië. Als een van de weinige journalisten gaat Melissen nog naar plekken waar een aantal van zijn collegas is ontvoerd en later onthoofd. Melissen laat zien hoe een vruchtbare voedingsbodem kon ontstaan van waaruit een onbeduidend groepje rebellen uitgroeide tot een van de rijkste en meest meedogenloze terreurbewegingen ooit. Een beweging die handig gebruikmaakt van sociale media en een grote aantrekkingskracht uitoefent op buitenlandse jihadisten, ook uit Nederland. Inmiddels probeert een internationale coalitie onder leiding van de Verenigde Staten IS te verslaan. Maar gaat dat lukken? Of zal IS altijd weer van zich laten horen met aanslagen, waar ook ter wereld? 

Lezers; Charles en Patrice
Recensie samengesteld door Patrice (Team DPB)
Recensieboeken zijn beschikbaar gesteld door Uitgeverij Carrera, waarvoor onze hartelijke dank!

Over de auteur

Hans Jaap Melissen werkt al vele jaren als freelance journalist in talloze oorlogs- en crisisgebieden. In 2011 riep HP/De Tijd Melissen uit tot `Beste Midden-Oosten Correspondent en in 2012 werd hij verkozen tot `Journalist van het Jaar. Zijn eerste boek, Haïti, een ramp voor journalisten, werd genomineerd voor de M.J. Brusseprijs, voor het beste journalistieke boek.

Cover

Charles; De cover bestaat in hoofdzaak uit een serie Arabische tekens; even intrigerend als voor een niet-arabist onleesbaar.

Patrice; Een cover met sierlijke Arabische tekens waarop staat; La Illaha illa Allah (vrij vertaald betekent dat: niets of niemand heeft het recht om in waarheid aanbeden te worden behalve Allah) en Muhammad RasulAllah (vrij vertaald; Muhammed de Boodschapper van Allah). Deze regels zijn in de islam bekend als de Shahadat, een gebedszin waarmee je als het ware je intrede doet tot de islam. Volgens goed islamitisch gebruik mogen deze tekens elkaar niet kruisen -daar zijn de meningen overigens over verdeeld- iets waarvoor op de cover wel is gekozen. De titel is veelzeggend, het is niet eerder voorgekomen dat een groepering zich vanuit de Islam profileert tot het creëren van een Islamitische Staat, iets wat heel veel moslims niet eens willen.

Samenvatting

Charles; Het relaas begint op de rampzalige dag 11 september 2001, de dag van de aanslag op onder meer de Twin Towers in New York. Melissen bevindt zich op die dag in Pristina in Kosovo. Vanaf deze in de hele wereld sedertdien als nine-eleven aangeduide datum is de wereld definitief veranderd. De terreurdreiging en de aanslagen van al-Qaida gaan het dagelijkse leven van velen op talloze plaatsen beheersen.


Patrice; Het verhaal van Melissen neemt de lezer mee terug naar 9/11, een datum die bij de meesten onder ons in het geheugen gegrift staat als de dag waarop de wereld veranderde, waar terreur zijn grootse intrede maakte, en waarvan we precies weten waar we op dat moment waren. Melissen was voor zijn werk aan de andere kant van de wereld, in Kosovo. Vanaf dat moment reis je met hem mee in de wereldse ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan met de IS (voorheen ISIS) als middelpunt. In 2003 beslist de Bush regering een inval te doen in Irak, zogenaamd vanwege de aanwezigheid van massavernietigingswapens. Door sommigen wordt het later afgeschilderd als de persoonlijke wraak van Bush Sr. op Saddam Hoessein. Juist deze aanval zou het extremisme aanmoedigen, aldus de kenners. Er is veel oud zeer bij de lokale bevolking vanwege de Golfoorlog in 1991. Ze zijn er niet van overtuigd dat het Westen in staat zal zijn hen van de dictator te verlossen. Wanneer Saddam uiteindelijk van het toneel is verdwenen heerst er chaos. Alles wordt geplunderd. De aanwezigheid van de VS soldaten wekt later alleen maar weerstand op, denk aan de foto’s van de Abu Ghraib gevangenis. 

Charles; Jaren later evolueert al-Qaida Irak onder leiding van Abu Bakr al-Baghdadi tot de IS van Irak, zoals in Syrië de met al-Qaida vergelijkbare organisatie Jabhat al-Nusra een soortgelijke ontwikkeling doormaakt. IS heeft als hoofddoel het stichten van een kalifaat op Syrisch en Iraaks grondgebied. 

Patrice; In 2011 is er even sprake van optimisme. De opstanden in Egypte en Libië lijken de dictators te verstoten. Wanneer ‘De Arabische lente’ in maart Syrië bereikt breekt er een oorlog uit. Assad is niet van plan zich te laten afzetten. Het feit dat er sprake is van grote internationale belangen doet het Westen geen directe stappen ondernemen. Onbegrijpelijk leed vindt plaats. En in al dat geweld wat losbreekt probeert Melissen een beeld te schetsen van de gewone mensen. 

Charles; Reeds langere tijd is het begrip IS vooral verbonden met de vreselijke en meedogenloze wreedheden die haar aanhangers begaan tegen ontvoerde westerlingen maar ook tegen regeringssoldaten. Moordpartijen, onthoofdingen en recentelijk een levende verbranding worden gefilmd en op internet geplaatst.

Patrice; In Syrië waar diverse groepen tegen elkaar vechten, alle voor hun idealen, heerst veel angst en onbegrip. Waarom worden ze niet geholpen? Met gevaar voor eigen leven maar ook dat van zijn gidsen en tolken, beweegt Melissen zich de afgelopen jaren door deze onrustige regio. Hij maakt kennis met gelovigen die het niet eens zijn met de IS of al Qaida, of beide. Mensen die gewoon willen leven maar die te allen tijde voor hun veiligheid zullen kiezen, zelfs als dat inhoudt de ‘vijand’ om zich heen te tolereren. In juni 2014, al jaren nadat de IS(IS) actief is, wordt het de wereld pas duidelijk waartoe deze in staat is.

Patrice; Leden van de IS zijn Soennitische moslims die een zeer extreme uitleg van de islam verkondigen en willen naleven. “Het oprichten van een Islamitische staat waar radicale moslims strikt volgens de Koran willen leven zonder onderdrukking van de corrupte –Westerse- dictators”. Deze Soennieten haten het westen en zullen alles doen om rake klappen uit te delen. Ook wanneer moslims samenwerken met het Westen dan zijn deze in gevaar. Er is sprake van veel onderling wantrouwen, een wankele samenleving. Het grote beeld van een verbindende religie lijkt alleen maar tot uiteendrijven te leiden.

Conclusie

Charles; In zijn boek “IS – Tot alles in staat” met als ondertitel “De opmars van een terreurbeweging” geeft de bekende journalist Hans Jaap Melissen een helder en indringend beeld van het ontstaan en de handelwijze van de beweging IS (Islamitische Staat), vóór 29 juni 2014 ISIS genaamd.

Patrice; Verbazingwekkend is het om te lezen wat een onderzoeksjournalist doet om zijn verhaal te kunnen maken. Het is levensgevaarlijk, niet alleen voor zichzelf maar ook voor de mensen die hem onderdak geven of hem helpen op locatie te komen. Melissen heeft zelf ondervonden hoe het is om mensen om zich heen te verliezen. Het reizen en verblijven in oorlogsgebied is waanzin. En toch, als een druppel op een gloeiende plaat helpt hij mensen ook weer een tijdje vooruit. Door zijn werk en het feit dat hij tolken, gidsen betaalt, geeft hen ook weer tijdelijk wat mogelijkheden. 

Charles; Melissen legt in begrijpelijke taal uit wat IS met deze voor ons westerlingen verachtelijke barbaarse handelwijze wil bereiken. Het probleem van het groeiende jihadisme is ook al geruime tijd met grote regelmaat in het nieuws dat de wereld beheerst.
Een van de uitspraken namens IS blijft de lezer lang bij: “De Islamitische Staat kent geen grenzen, alleen frontlinies.”

Patrice; Het beeld wat hij schetst vanaf de opkomst van het extremisme t.a.v. de islam is objectief en zorgelijk. Wat zeer te waarderen is, is dat hij geen enkel oordeel velt en puur beroepsmatig verslag doet. Toch merk je dat het hem zwaar aan het hart ligt. Zijn drang om ‘bekenden’ op te zoeken in oorlogsgebied om vervolgens te ondervinden dat ze er niet meer zijn is een schrijnend voorbeeld van zijn werk en de harde werkelijkheid waarin hij zich begeeft. Een pluspunt van het boek is dat de ‘gewone moslim’ een goed beeld geeft van hoe zij hierover denken, dat dit niet is wat zij willen. 
Het is niet voor te stellen hoe een kleine groep extremisten een gevaar voor de wereldbevolking is geworden en voornemens is nog voor veel meer ellende te zorgen. Een zorgelijke ontwikkeling die een religie in een kwaad daglicht stelt met alle gevolgen vandien.

Charles; Het boek kent een zonder meer indrukwekkend einde met een zorgelijk perspectief voor de middellange toekomst. Ook de epiloog over de eenzame IS-strijder maakt sombere gedachten los.
Melissen beschrijft het fenomeen IS op analytische wijze, voor een belangrijk deel op basis van eigen ervaringen. Daarbij komt ook een ontroerend beeld voorbij van dokter Othman, een medicus die onder onmenselijke hoogspanning probeert om de verschrikkelijke fysieke en psychische gevolgen van de terreurdaden zoveel als redelijkerwijs mogelijk is met de beperkte middelen en mogelijkheden, te verzachten en te helen.

Patrice; Bijna dagelijks worden we geconfronteerd met de slachtpartijen, ontvoeringen en bedreigingen vanuit de IS. Onthoofdingen van journalisten of hulpverleners branden zich ongewild en ongevraagd op je netvlies. De daders hierachter gaan verhuld in de anonimiteit, ze verschuilen zich achter een ideaal wat door slechts een kleine groepering wordt gesteund. Het gros van de islamitische wereld vecht juist ook tegen deze groep extremisten. Maar zoals elke oorlog kent ook deze geen winnaars, slechts verliezers.  

Beoordeling

Charles; “IS – Tot alles in staat” is een informatief boek voor eenieder die meer van de achtergronden van het ontstaan en bestaan van IS wil weten.
Waar vele lezers mee zullen achterblijven is de vraag wat een journalist drijft tot het nemen van zulke grote risico’s voor het feitenonderzoek.

Patrice; Het boek geeft een kleine inschatting wat er nog te wachten staat wanneer dit geen halt wordt toegeroepen. De verklaring van de IS strijder in de epiloog is zorgwekkend en triest.

Charles; Als gerenommeerd journalist beschikt Hans Jaap Melissen over een heldere en soepele schrijfstijl waarmee hij een complex vraagstuk zeer toegankelijk maakt voor het grote publiek. Het dramatische verhaal is gemakkelijk leesbaar en de vreselijke impact van de ontwikkelingen vooral in Syrië komt bij de lezer snel binnen en beklijft vervolgens ook.
Het boek is voortreffelijk geredigeerd. Slechts in de laatste regel op bladzijde 230 is een foutje te ontdekken, dat bovendien overduidelijk een vergissing is omdat één woord ten onrechte niet geschrapt is.

Patrice; Hoe waardeer je een boek dat een onderwerp als de IS behandelt? Hoe leg je uit dat eigenlijk iedereen die ook maar een beetje met zijn -islamitische-medemens is begaan dit zou moeten lezen? Dat de gesluierde vrouw op straat geen zelfmoordaanslag gaat plegen bij de bakker op de hoek maar een gewoon mens is zoals jij en ik? Melissen laat zien wat terreur doet, wat het kan doen en wat de verwachtingen zouden kunnen zijn als het doorgaat zoals het nu gaat. Het verhaal is indringend, afschuwelijk maar bovenal ook realistisch. Met respect voor de auteur en zijn objectieve verslaggeving is dit boek in alle opzichten een absolute aanrader.

Charles; Het uitdelen van sterren is voor een boek als dit nauwelijks opportuun.
Het boek is gewoonweg een echte aanrader voor de in het onderwerp geïnteresseerde lezer.

Het mag duidelijk zijn dat dit boek een grote indruk heeft gemaakt op beide lezers. Het is een goed gedocumenteerd boek wat dusdanig is opgebouwd dat het een helder overzicht geeft van de ontwikkelingen de afgelopen jaren en de problematiek die het extremisme met zich meebrengt. De schrijfstijl is prettig en zorgt dat een complex onderwerp voor iedereen is vertaald naar een goed leesbaar boek. En dat is zeer noemenswaardig. 

Geen opmerkingen: