zondag 1 maart 2015

Rudy´s wereld - De horror van gruwel

Ik kan er al een hele tijd niet meer tegen.
Misschien komt het omdat ik zo stilaan een leeftijd bereikt heb die door frisse twintigers wordt samengevat als 'oud'. Nostalgie, weet u wel. Heimwee naar de tijd toen het volstond om het huis te verlaten om meteen onbereikbaar te zijn. De tijd waarin kranten en tijdschriften zich op geen enkele taalfout lieten betrappen. Waarin een artikel een tekst was, in plaats van een blurb met louter commerciële doeleinden.
Natuurlijk weet ik ook wel dat vroeger niet alles beter was. Verre van zelfs. Alle mankementen uit die tijd proberen op te lijsten is gewoon onmogelijk. Maar 'vernieuwing' is ook niet per definitie een synoniem van 'verbetering' - al proberen de almachtige media ons tegenwoordig wel continue van het tegendeel te overtuigen. Met of zonder taalfouten. Zolang we maar kopen. 
Het sturen van perceptie via marketing? Onze moderne wereld, samengevat.
Alleen... Ik kan er de laatste tijd écht niet meer tegen. Ik stòp nu gewoon met lezen, en/of met kijken, als het me te gortig wordt. Ik heb echt wel wat beters te doen, en mij geeft het géén kick, wel integendeel. 
Al vraag ik me natuurlijk al wel veel langer af waar de trent vandaan komt om geweld en gruwel alsmaar explicieter te tonen en te beschrijven in boeken en films. 
Is het dan echt zo dat de modale burger erdoor wordt aangetrokken? Dat hij met andere woorden makkelijker naar z'n geldbeugel grijpt, als het 'voorwerp' van zijn interesse een voldoende dosis bloed, slijm en gegil bevat? Déze modale burger, déze modale consument, déze modale lezer en filmliefhebber in elk geval niet.

Voorbeeldje? De tv-reeks Game of Thrones. Iedereen is er vol lof over, tot op het fanatieke af. Herhaalde reclamecampagnes van kennissen overtuigden me uiteindelijk om de eerste twee jaargangen op DVD te kopen, om ze eens te bekijken op de PC. (Vermits wij al decennia geen tv meer hebben - en er ook absoluut geen willen!)
Nieuwsgierigheid naar een goed verhaal, zeg maar. 
Begrijp me niet verkeerd. Dat is het ook. Uitstekend geschreven en gemaakt, lijkt me. Een schitterend verhaal. Respect. 
Maar!
Na een aantal afleveringen, krijg ik ineens de volgende scène op mijn netvlies geprikt: tijdens een soort middeleeuws aandoend steekspel wordt een van de protagonisten gedood. De bebloede houten spies die door de keel van het slachtoffer steekt, wordt in close up getoond, terwijl de stervende mooi in beeld nog enkele niet te missen rochels produceert, met een wolkje slijm erbij. 
What's the point?
Toen ik het bovenstaande voorlegde aan een fanatieke GOT-liefhebber (De afkorting zal wel toeval zijn zeker? :-) ) vertelde deze me dat de volgende jaargangen nog véél explicieter zijn. Hij beschreef met veel plezier een scène waarin zich op de voorgrond een belangrijke dialoog afspeelt, terwijl in de achtergrond tegelijk een uitgebreide verkrachting wordt getoond. Op mijn vraag of dat laatste nodig was om de intrige en het verhaal te kunnen begrijpen, antwoordde hij volmondig 'neen'. 
Couleur locale, noemde hij het. 
Nooit eerder een verkrachting als couleur locale horen omschrijven.
Tv-journaals zijn in een strijd op leven en dood gewikkeld voor onze aandacht, dat weten we. Kijkcijfers voor alles! Moeten we dan verbaasd zijn dat ze bol staan van geweld? Ontvoeringen, onthoofdingen, verbrandingen, massale slachtingen... Telkens opnieuw. Geweld, voor de kijkcijfers? Blijkbaar brengt het op.
Al maar goed dan dat bepaalde films, tv-reeksen en boeken ons helpen om er aan te wennen. 
Oeps. Te cynisch, waarschijnlijk.
Oh ja. Onze Liefhebber had nog een andere reactie. 
'Het is toch fictie?' was zijn argument. 'Het is niet echt. Dat wéét toch iedereen?'
Aha! Had dat dan eerder gezegd!
Sorry, hoor, maar ik heb dus afgehaakt. Ik heb de DVD opgeborgen. GOT hoeft voor mij niet meer - hoewel ik met het idee speel om het eerste boek een keer te lezen, gewoon om er achter te komen of dat even gewelddadig is als de HBO-reeks. 
Hetzelfde fenomeen tref je tegenwoordig ook aan bij een aantal thrillers en misdaadromans, blijkbaar. Er wordt gefolterd, verkracht, aan stukken gesneden en gemutileerd dat het een lieve lust is.
Misschien is dat wel de juiste uitdrukking: een lieve lùst. Hoewel... Lief? Lust?
Boeken die beginnen met een pagina's lange beschrijving van een of andere perverse foltering? Neen, dank u. Dan haak ik meteen af.
En dat voor een misdaadauteur, hoor ik u al denken. (Ja, ik kan u hòren denken. Als u gelooft dat al dit geweld op uw netvlies en in uw hersenen géén gevolgen heeft voor uzelf, dan gelooft u àlles, en dùs ook dat ik u kan hòren denken)
Voor alle duidelijkheid: het gaat me over de expliciteit van het geweld. Over het gedetailleerd en uitgebreid en langdurig tonen en/of beschrijven ervan. Geweld an sich is van alle tijden, en een misdaadroman zonder minstens één gewelddadige gebeurtenis als aanleiding is niet zo voor de hand liggend. Als het tonen of beschrijven functioneel is, oké - als er bijvoorbeeld een detail wordt vermeld dat later een cruciaal element blijkt te zijn voor de uiteindelijke oplossing/afwikkeling van de plot. (Al blijft de vraag dan of de keuze voor een uitgebreide beschrijving van het geweld de enige mogelijkheid was voor de auteur.)

Heimwee, zei ik in het begin? Ja. Naar het subtielere werk. De kracht van suggestie. De douchescène in Psycho. Geweld, ja, maar wel off screen. Onrechtstreeks. Creatiever ook. En absoluut niet minder spannend, wel integendeel.
Jamaar, zegt u. Is dat niet hypocriet? Uiteindelijk toon je het toch ook, al is het onrechtstreeks. Geweld is toch geweld, niet?
Naar mijn bescheiden mening zijn er enkele verschillen. 

Als je geweld suggeréért, dan moet de lezer of kijker zelf fantaseren wat hij niet ziet of leest, en is hij met andere woorden zélf degene die beslist hoever hij daarin gaat. Als het expliciet wordt getoond of beschreven, kan diezelfde gebruiker alleen maar beslissen om z'n ogen te sluiten of de bladzijden over te slaan. Hij kon echter onmogelijk weten wannéér juist, en krijgt dus per definitie een dosis naar binnen, gewild of ongewild. Het geweld wordt hem met andere woorden opgedrongen. 
Waarom? Er kan mijns inziens maar één verklaring voor zijn: omdat het commercieel succesvol is. Het lokt kopers. Het genereert centen. En dus wordt geweld steeds meer gebruikt als een vorm van gratuit entertainment. Niet als een element dat ons laat participeren aan een zoektocht naar dader(s), of aan een zoektocht naar een verklaring voor het gebeurde. Neen, als een op zichzelf staande vorm van ontspanning.
Geweld, gruwel, foltering - als ontspanning? 
Computergames, iemand? Er is een overvloed aan gewelddadige 'spelletjes'. In een namaakwereld zoveel mogelijk anderen afschieten, doormidden klieven, omverrijden... Het doel is altijd zo veel mogelijk anderen ombrengen. 
Anderen ombrengen, als vorm van ontspanning. Tja...
Jamaar... Het is een spél, Rudy! Geen werkelijkheid!
Exact. Denk daar maar eens over na.

Hola, roepen de producenten nu in koor. Er zijn voldoende wetenschappelijke studies die aantonen dat dergelijke games geen enkele invloed hebben op de geestelijke gezondheid van de spelers. 
Yep. Bedrijven die miljarden verdienen aan zo'n games, bestellen (en betalen voor!) zo'n studies natuurlijk enkel omdat ze eerlijk willen weten of hun games geen schade berokkenen. En uiterààrd zijn de resultaten altijd objectief. Dat is toch vanzelfsprekend? Alleen een cynicus zou daaraan durven te twijfelen. (Positief blijven, jongen, anders word je als zwartkijker aan de kant gezet.) Trouwens, hoe zou zo’n vijftienjarige puber die systematisch elke avond een first shooter game speelt tot voorbij mindernacht, daar in hemelsnaam na verloop van tijd nadeel van kùnnen ondervinden? 
Geweld. Onschuldig entertainment, toch?
Zal wel, zeker. Alle media vertellen dat toch, dùs zal het wel waar zijn. Tenzij... 
Is er misschien iets dat we niet weten? Waarop we worden voorbereid, zonder dat we dat zelf in de gaten hebben?
Noem mij gerust 'oud'. Een oude vent die niet meer wil meespelen. Dan hebt u gelijk. Meer zelfs. Ik ben er ook nog eens trots op. 
Oh ja: mijn nieuwe thriller, Bewijs het maar, ligt vanaf deze maand in de boekhandel.
Een thriller. Zonder expliciet geweld. 
Sorry, hoor.

Geen opmerkingen: