vrijdag 29 mei 2015

'Al dat andere' – Marta Rojals, gelezen door Chester



Genre; Roman
Uitgever; Signatuur
ISBN; 9789056725242
Uitvoering; hardcover
Aantal pagina's; 352
Uitgave; april 2015

Deze recensie is mogelijk gemaakt door een recensie exemplaar dat beschikbaar is gesteld door Uitgeverij Signatuur, waarvoor dank!

Cover
De cover is in overwegend groen uitgevoerd en toont, wat lijkt, een eiland met daarop een boom. Onder die boom staat een silhouet van een anoniem persoon. De boom is kaal, maar is versierd met allemaal lichtbollen alsof hij vergeven is van de vuurvliegjes. Het hele tafereel wordt weerspiegeld in wat vermoedelijk het water moet voorstellen. Met uitzondering van de lichtjes. Het geheel heeft iets mysterieus. Een balans die zich lijkt te kenmerken door disbalans. De tegenpolen (licht/donker) zijn in evenwicht, maar de reflectie wijkt af. De persoon lijkt zich richting de toeschouwer (en het water) te bewegen. Een intrigerende cover. Ik geef de cover een 9.


Samenvatting
Het verhaal speelt zich af in Barcelona. Anna en Nel, al jaren een stelletje, zijn eind dertig en beiden hoog opgeleid. Zij is freelance grafisch ontwerper en hij is journalist bij een grote krant. Als de economische crisis toeslaat, raakt Nel, net als vele anderen, zijn baan kwijt. Het aantal opdrachten voor Anna loopt terug en haar vaste klant Cati biedt niet direct perspectieven, maar laat juist doorschemeren dat de opdrachten mogelijk helemaal opdrogen. Voor iemand als Anna, die alles in het leven zo beheersbaar mogelijk probeert te houden en continu in scenario's denkt, leidt deze breuk met de zekerheid tot een stuurloze mentale staat. All bets are off. Ze sluit zich nog meer dan voorheen af van haar partner en worstelt met de onzekerheid en daarbij eveneens met spoken uit haar verleden. Als Laura, de zus van Nel, bij hun in huis komt wonen tijdens haar studie om zo wat extra inkomsten aan huur binnen te krijgen, geeft dat Anna een extra excuus (afleiding voor Nel) om in haar werk te vluchten (het enige beheersbare wat ze nog heeft). In het kantorencomplex waar haar baas Cati een studio heeft, ontmoet ze de veel jongere Teo. Een nagenoeg dove, zelfverzekerde jongen die in een van de studio's woont. Het duurt niet lang of Anna begint een hartstochtelijke, buitenechtelijke relatie met hem waar ze zich, geheel tegen haar natuur in, volledig in stort. Alles wat ze niet lijkt te kunnen verdragen in Nel, verdraagt ze van Teo wel en ze geeft zich, na een korte terughoudendheid, volledig aan de jongeman. Het leven gaat door. Ze krijgt via Cati weer wat meer werk en zekerheid via een klus voor de overheid. Maar Anna kan Teo nog niet loslaten. Hij is een nieuwe vastigheid geworden. Een nieuw evenwicht waar ze haar leven lang al naar streeft. In deze periode beheersen meerdere spoken uit haar verleden haar gedachtenwereld en de affaire geeft haar de ideale vlucht uit de realiteit. Dankzij een gemene streek van Teo, waarbij een kinderlijke naïviteit van de veel oudere Anna blijkt, eindigt de gevaarlijke affaire zonder dat Nel er ooit weet van heeft gehad, maar de gevolgen hebben hoe dan ook een enorme impact.


Conclusie
Marta Rojals geeft met 'Al dat andere' een actueel relaas van de belevingswereld van de wat 'oudere' hoogopgeleiden. Eind dertigers die met enorme idealen, kennis en beloftes de strijd aan zijn gegaan met de wereld met als doel deze op zijn minst half te veroveren, maar die zich langzaamaan ingehaald zien worden door de realiteit van dezelfde schuiten. Crisis klopt een paar keer aan en het wordt duidelijk dat kennis en opleidingen geen garantie zijn. Waar eerst de wereld aan je voeten lag vanwege de vele lijnvluchten die je kon nemen, lijkt nu het einde van de maand in je eigen stad al een onneembare horde. Hoe drukt de wereld, de economie op je mentale staat, op je relatie, op je plaats in het geheel? Wat is liefde? Wat betekent familie? Wat betekenen ervaringen in je leven? Dat alles lijkt Marta Rojals zich af te vragen in haar zoektocht waarbij Anna de hoofdpersoon is. De schrijfstijl van Marta is als een gedachtengang die bij vlagen onderbroken wordt door een vraag die gesteld wordt, of door een merkbare verandering in de atmosfeer. Het karakter Anna wordt zeer sterk neergezet en je wordt dusdanig meegetrokken in haar belevingswereld dat het regelmatig, als er meerdere personen bij betrokken zijn, niet duidelijk is wie wat zegt. Is het nog een overpeinzing? Zijn we nu overgegaan naar een gesprek? Dit maakt dat het boek een redelijke drempel voor leesbaarheid kent. Bij enige afleiding valt het niet aan te raden om het verhaal te lezen, simpelweg omdat het risico van continu herlezen van een paragraaf op de loer ligt. De schrijfsters heeft een sterk observatievermogen en weet heel fijn de onbesproken aspecten van een relatie uiteen te zetten en de daarbij behorende belevingen, vragen, onzekerheden, etc. Daarbij legt ze terloops de zenuw bloot van het toenemende gebruik van de digitale wereld als ontmoetingsplaats en de daarmee gepaard gaande persoonlijke vervreemding (hetgeen een contradictie lijkt/is). De hoofdkarakters van het boek worden geloofwaardig neergezet, maar verreweg de meeste aandacht is uitgegaan naar Anna. Hiervoor heeft Marta Rojals een zeer bewogen leven samengevat in een introvert, intelligent karakter. De persoonlijkheid van Anna fascineert. Als lezer vraag je je af in hoeverre de heftige ervaringen in haar leven een optelsom vormen voor haar karakter of dat haar ogenschijnlijk stoïcijnse karakter aangeboren is. In het laatste geval rijst de vraag of dit dan juist haar redding of ondergang is. Het is een 'vol' verhaal waarin de economische crisis, overspel, traumatische ervaringen, alcoholisme, werk- en relatiestrubbelingen elkaar afwisselen. Een ambitieus project van de schrijfster.


Beoordeling
De schrijfstijl van Marta Rojals vergt van de lezer zijn/haar onverdeelde aandacht. Niet opletten betekent niet in het verhaal komen. Het is ook eigenlijk geen boek dat zich leent om over een periode van tijd gelezen te worden. Het kost dan wat moeite om de draad weer op te pakken. De hoofdpersoon Anna kent een bewogen leven waar een aantal spoken uit de kast in figureren, waarbij haar overspel nogal beslag legt op haar gedachtenwereld en waarbij haar relatie met Nel (en ook met Laura, de zus van Nel) ook het nodige opeist. Het geheel is qua verhaal samenhangend, maar als lezer wordt er van je verwacht dat je aan het einde van de rit wel wat bruggen slaat om het allemaal met elkaar te verbinden. Zelf was ik niet in de gelegenheid om het verhaal 'in één ruk' uit te lezen, waardoor het voor mij wat werken was, gezien de 'overpeinzende' schrijfstijl. Desondanks was ik onder de indruk van het scherpe observatietalent van de auteur en de zorgvuldige uitwerking van de karakters. Een schrijver steekt veel tijd en moeite in een verhaal dus enige inzet vanuit de lezer is dan ook niet veel gevraagd. Echter, het verhaal pakt je niet zomaar en dat is toch wel jammer. Daarbij denk ik dat wat minder verhaallijnen/achtergronden minstens net zo krachtig hadden kunnen zijn voor het neerzetten van een generatie in een economische crisis. Het is alsof Marta niet kon kiezen wat nu de ware insteek van haar verhaal moest worden. Zoals ik nu niet kan kiezen of het boek 3 of 4 sterren moet krijgen. Door die twijfel geef ik het boek toch slechts 3 sterren.

Chester Gerritse

Geen opmerkingen: