zondag 31 mei 2015

Rudy's wereld - Politiek


Wat dacht u, beste lezer, toen u de titel van deze blog zag? Deze sla ik over? Laat me met rust, ik wil het niet weten?
Wat is dat toch met politiek tegenwoordig, dat zoveel mensen er een afkeer van hebben? En niet zomaar een afkeer. Een haast viscerale afkeer.
Het is niet zomaar een ideetje van me. Ik heb het me trouwens pas vorig jaar echt gerealiseerd, op de Antwerpse boekenbeurs. Op de stand van Kramat, mijn uitgeverij. Op een bepaald ogenblik hield er een lezer halt bij het rek met mijn titels. De man nam er na enig overwegen '2017' uit, draaide het boek om, en begon de flaptekst te lezen. Tot mijn verbazing haakte hij echter na enkele zinnen af, met een onmiskenbare uitdrukking van afkeer op het gelaat. Hij zette het boek hoofschuddend terug. 
Mijn reactie was een beetje reflexmatig.
"Mag ik 'ns vragen, meneer: wat is er mis met dit boek dat het u zo duidelijk afstoot? Puur nieuwsgierigheid, hoor. Ik probeer u niks te verkopen."
De man leek de vraag zelfs te appreciëren.
"Zodra ik ergens het woord politiek zie staan, haak ik af. Ik word daar alleen maar ziek van."
"Maar '2017' is helemaal geen boek over politiek. Het enige politieke eraan is de context. De achtergrond tegen dewelke het misdaadverhaal zich afspeelt. Meer ook niet. Overigens, in die zin heeft élk boek toch een politieke context? Zelfs fantasy."
De man glimlachte vriendelijk. De grijns van onverzettelijkheid. Ik denk dat hij mijn argument niet eens had gehoord.
"Dat is dan al teveel voor mij. Nog veel succes."
En weg was hij, terwijl bibi hem wat verbijsterd nakeek.
Wat later gebeurde haast letterlijk hetzelfde. Maar dit keer had ik m’n lesje geleerd.
Een dame stopte voor de stand, bekeek de titels, en haalde er '2017' uit. Ja, hoor, ze begon aan de achteflaptekst, en na enkele seconden vertrok ook haar gezicht in een grimas van afkeer. Ook zij zette het boek terug. 
Dit keer koos ik echter voor een andere strategie.
"Mevrouw, voor alle duidelijkheid: dit is géén boek over politiek, hoor. Als u dat zou denken. Het speelt zich af in Vlaanderen zoals het in 2017 zoù kunnen zijn. Maar het is wel degelijk een misdaadverhaal."
"Ah."
Meer zei de vrouw niet. Ze nam het boek echter met hernieuwde interesse terug van het rek, las de flaptekst nu helemaal, en besloot dat ze het dan toch maar zou meenemen. Vermits het geen politiek boek was...
Ik herinnerde me ineens een opmerking van een meer dan capabele recensent uit Nederland, die daarop had gewezen. Foute flaptekst. Teveel nadruk op politiek.
Klasse. De man had absoluut gelijk. :-) (Merci, C.)

Nu weet ik natuurlijk ook wel dat menselijke interesses even divers zijn als muggen. Maar er is iets anders aan de hand. En niet alleen bij een bepaalde groep mensen. Het lijkt me een heel brede trend. Politici scoren overal erg slecht bij onderzoeken naar geloofwaardigheid. Bovendien gaan de resultaten er bij elk nieuw onderzoek telkens nog op achteruit. 
Mensen geloven politici niet meer. Al lang niet meer. Meer zelfs: men gaat er tegenwoordig van uit dat een politicus de facto liegt - anders bén je gewoon geen politicus. 
Zoals ik eerder al zei. Je hebt twee groepen politici, eerlijke en machtige. Geen enkele zit in beide groepen tegelijk.
Een 'eerlijke politicus' is een contradictio in terminis geworden.
Een verontrustende trend, vind ik persoonlijk. De meerderheid van de politici lijkt zich daar helemaal niet aan te storen. Integendeel. Alsof de redenering is: als iedereen ervan uìtgaat dat ik lieg, kan ik ook ongestoord uit mijn nek kletsen zoveel ik wil. Dat is wat 'men' van mij verwacht. Ik beantwoord dan toch alleen maar aan de verwachtingen? Wie kan me dan iets verwijten?
Een nieuw verschijnsel? Ik denk het niet. En het is ook niet zo verwonderlijk. Voor de verkiezingen uitroepen dat jij beslissing 'X' nooit zult accepteren als je verkozen wordt, om na de verkiezingen prompt 'X' te aanvaarden, is niet meteen bevorderlijk voor je geloofwaardigheid. Het is van alle tijden. Vermits politiek meestal betekent dat je compromissen moet sluiten, moet iedereen nu eenmaal water in de wijn doen. Alleen stemmen wij blijkbaar niet op politici die dit vòòr verkiezingen durven toe te geven. Wij stemmen massaal op schreeuwers. Op degenen die de meeste oneliners kunnen debiteren op televisie. Op de brutaalsten. Op de arrogantsten. Alsmaar extremer. Om dan daarna luid te verklaren dat het allemaal leugenaars zijn.
Niet helemaal eerlijk, eigenlijk.
En als je nu als individu denkt 'jamaar, ik doe dat niét', dan kan dat best waar zijn, maar dan ben je de uitzondering die de regel bevestigt. Kijk gewoon naar de resultaten van de stembusgang.
En het wordt nog erger. 
We geloven politici niet alleen niet meer, we hebben er ook zo stilaan zo'n grote afkeer van gekregen, dat we hen niet meer willen horen of zien. Ze liegen immers tòch. Een politicus op het scherm? Zappen die handel. 

En daar sta je dan als schrijver op de boekenbeurs. Je wordt met je neus op de realiteit gedrukt, en voor de keuze gesteld: volg je de trend, buig je mee, als een vlaggenpaal in een storm (om het buigend riet een keer te negeren :-) ) of zet je je schrap en ga je koppig tegen de trend in?
Uiteraard oogt het tweede het meest sympathiek. Aantrekkelijker. Voor de buitenstaander toch. Een beetje heroïsch ook. We willen toch allemaal een held zijn? Maar als je in een boek tegen de maatschappelijke trend ingaat, en uitgerekend om die reden koopt of leest niémand het, hoeveel zin heeft dat dan gehad?
Ja, zegt u dan. Maar dat is toch ook van alle tijden? Zo is het altijd geweest, al sinds de uitvinding van de boekdrukkunst.
Jazeker. Alleen... Het idee dat een boek de publieke opinie kan beïnvloeden, is al lang achterhaald. De impact van televisie en social media is zo oneindig veel groter geworden dan de invloed van een boek ooit is geweest. Zoals ik al eerder schreef, het gedrukte boek kan wel onder de tafel worden doorgegeven, zònder de controle van Big Brother. Daardoor zou het opnieuw een beetje staatsgevaarlijk kunnen worden. Moeilijker te beheersen. Alleen: als iedereen een afkeer heeft van politiek, gaan boeken met een politieke achtergrond gewoon van het toneel verdwijnen. Wat niet verkoopt en geen winst oplevert, verdwijnt immers van de markt. Letterlijk. Zal niet meer worden gedrukt. Zo eenvoudig is het.
Democratie, zei u? Grapje, zeker?
Hoe maak je de democratie kapot? Door systematisch en lang genoeg te doen alsof.
En ja hoor, ik beken. Toen ik nog niet zo lang geleden op de autoradio een politicus ongegeneerd de belangen van de betonboeren en de bouwpromotoren hoorde verdedigen onder het mom van ‘algemeen belang’, heb ik het toestel ook gedegouteerd afgezet. Wat die man uitkraamde, was gewoon waanzin. Lobbywerk pur sang. De belangen van zijn broodheren veilig stellen, zonder de minste gêne. 
Belangrijkste woordje?
Ongegeneerd. 

Het leek me dat er vroeger nog iéts van schaamte aanwezig was. Dat politici toch een beetje moeite deden om hun leugens zoveel mogelijk uit de aandacht te houden. Of misschien waren het gewoon betere acteurs.
Triest is het wel. Maar het gebeurt overal. Nu zeker: de volgende verkiezingen zijn immers nog ver weg. En ‘de kiezer’ heeft blijkbaar géén geheugen. Elke politicus weet dat ondertussen ook.
Nog even dus, en het begrip politiek is het nieuwe taboe. Zover zijn we eigenlijk al een beetje. Tijdens een etentje met vrienden duikt geregeld de opmerking 'laten we het gezellig houden en zwijgen over politiek' op. Wat zegt men dan eigenlijk? Laten we vooral niet spreken over de mensen die bepalen hoeveel belastingen we moeten betalen, hoe snel we mogen rijden, hoeveel groen zal worden verkwanseld aan bouwpromotoren, wélke buitenlandse bedrijven géén belastingen moeten betalen, wie ongestraft smeerlapperij mag uithalen... 

Algemeen belang? Me hoela.
Oeps.
Juist, ja: laten we het gezellig houden. 
Laten we daar dus maar gewoon over zwijgen.
Zucht.
Misschien had ik deze blog beter niét geschreven. 

Geen opmerkingen: