maandag 28 september 2015

'Wie storm zaait' - T.C.Boyle


Genre; Fictie, roman
Uitgever; Meridiaan (imprint van Overamstel)
ISBN; 978 90 488 2196 9
Uitvoering; Paperback
Aantal pagina’s; 369
Uitgave; augustus 2015




Ik heb het boek mogen lezen voor De Perfecte Buren met dank aan Meridiaan uitgevers.

De cover
De cover vind ik bij het verhaal passen. Het groen van de natuur, de bossen dat een centrale plek inneemt in het verhaal. De papaverplant, de kogels, de auto, allen spelen ze een rol in het boek. Het lettertype alsof het een krantenartikel betreft vind ik eigenlijk ook goed passen. De cover springt er uit wat mij betreft als ik het boek in de winkel zou zien liggen. Cover krijgt een 8.

Het verhaal
Sten Stensen is een gepensioneerde schooldirecteur en Vietnamveteraan. Tijdens een cruise met zijn vrouw denkt hij eindelijk te kunnen relaxen. Geen baan meer, weg van zijn zoon Adam, die hem alleen maar kopzorgen bezorgt, omdat Adam psychisch niet in orde is. Dan gebeurt er tijdens een excursie iets wat zijn hele leven op zijn kop zet en vergaande gevolgen heeft. Adam woont inmiddels in het huis van zijn overleden oma. Hij ziet overal vijanden, complotten en hij is geobsedeerd door John Colter, een van de eerste pelsjagers uit Amerika. Hij ziet zichzelf als een moderne mountainman, die de strijd aanbindt met iedereen die zijn territorium bedreigt. Zonder wapens gaat hij dan ook het huis niet uit. Als hij liftend naar de stad wil, ontmoet hij Sara. Een vrouw van in de veertig, die samen met haar hond Koetya woont. Sara is net als Adam een buitenbeentje. Ze heeft lak aan alle wetten en regels, want die worden opgelegd door een onwettige autoriteit. De regering is in haar ogen niets anders dan een stroman van de grote internationals. Adam en Sara beginnen een stormachtige relatie, tot Sara begint in te zien dat Adam wel heel ver gaat in zijn strijd tegen zijn zogenaamde vijanden. De vraag is kan ze Adam nog stoppen, voordat hij op een dag helemaal doordraait en wil ze hem wel stoppen, want de wereld is wat haar betreft een groot universum van onderdrukking, machtsmisbruik en enorme betutteling.

Conclusie
Het boek begint met een citaat van D.H. Lawrence uit Studies in American Literature “In wezen is de Amerikaans ziel hard, gesloten, stoïcijns, dodelijk. En nog steeds niet milder geworden”.
Het citaat doet de kern en de sfeer in het boek absoluut eer aan. T.C. Boyle wist mij vanaf zin één te grijpen met zijn beeldende schrijfstijl. Het boek bestaat uit dertien delen die afwisselend vanuit het oogpunt van Sten, Sara en Adam ons het verhaal vertellen. Botsende leefstijlen, gedachtegoed worden op deze manier prachtig in beeld gebracht. De kijk van Sten wordt al gauw mooi verwoord “Ze hadden in een authentiek eethuisje geluncht, tussen de Tico’s (zo heetten de bewoners hier), die hun soep op dezelfde manier oplepelden als mensen overal ter wereld. Dat dit oord bestond, met deze mensen, onafhankelijk van hem en alles wat hij kende, zoiets kon hem eindeloos verbazen, alsof hij buiten zijn lichaam was getreden, een geest die door een andere werkelijkheid zweefde. Hij probeerde zijn omgeving vast te leggen met zijn camera en drukte plichtmatig op de knop, maar de foto’s zelf zouden vluchtig zijn, beelden die straks zonder enige samenhang in rap tempo op een computerscherm voorbij zouden schieten en bovendien zou er nooit iemand naar kijken, dat wist hij nu al”. Ik vind dit zo treffend geschreven. Een wereld die nauwelijks kan bevatten dat er een andere wereld is, dat bestaansrecht heeft buiten zijn wereld. Een ervaring die wordt vastgelegd, maar niet echt beleefd, alsof het niets voorstelt in het geheel. Het geeft voor mij een soort zinloosheid aan. Sten die zijn leven leidt, maar eigenlijk laat leiden, zoekende naar de betekenis van zijn leven in het geheel, maar dat niet kan vinden. 

Ook laat de schrijver duidelijk zien hoe de hedendaagse wereld in elkaar steekt door Sten te laten denken “Hij had van iemand gehoord dat in dit land voor iedereen de leerplicht gold, van groep 1 tot en met minimaal de tweede klas van het middelbare onderwijs. Dat viel mee. Ze waren tenminste niet analfabeet en ze konden sommen maken, meer had je niet nodig in een economie die dreef op toerisme”. Omdat vervolg te geven met “Toch sprak iedereen een aardig mondje Engels, mede dankzij het Amerikaanse imperium en de consumentenkoorts die zich als een olievlek over de aarde verspreidde tot de ‘koop nu, betaal later’ boodschap als een soort tribaal refrein tot in de verste uithoeken weergalmde. Het is een fluctuerende golfbeweging tussen nodig hebben en willen hebben, dacht hij, al die spullen, al die apparaten, al die handzame toestelletjes…. Wat hij nu echt nodig had – echt heel erg nodig – was een sanitaire stop. En vocht voor zijn droge keel.. “. 
Sten probeert na thuiskomst van de cruise, die zijn leven een onverwachte wending geeft, actiever te worden in de groep Red Het Bos. Een burgerinitiatief om de bossen te beschermen tegen drugshandelaren, en andere criminelen. Geen toeschouwer meer, minder twijfelen, meer daadkracht. Hij zal laten zien dat hij niet de zoveelste uitgebluste gepensioneerde is, die uit verveling gaat golfen. Ondertussen loopt het contact tussen zijn zoon en hem steeds stroever. Het contrast tussen Sten en zijn zoon Adam wordt ook erg goed beschreven. Adam, die in een huis in het bos woont. Zich afzondert van de wereld door een muur zonder in- en uitgang om het huis te bouwen. Waar hij overheen klautert om naar de buitenwereld te gaan. Zijn vader die een gat in de muur slaat en er een stalendeur in plaatst. Het geeft voor mij zo goed weer hoe dubbel Sten staat in zijn contact en gevoelens voor zijn zoon. Hij wil hem loslaten, maar staat toch dat toch niet helemaal toe. Wel een opening gecreëerd, maar toch buitengesloten.

Sara wordt wat mij betreft neergezet als een tussenliggende fase tussen de visies van Sten en Adam. Ze is duidelijk radicaler dan Sten, wars van autoriteit, globalisering, de macht van internationals, en ziet zichzelf als een soevereine mens, maar ze heeft nog wel enigszins contact met de maatschappij. Ze heeft een baan als invalkracht op school, verzorgt de hoeven van de dieren in de omgeving en spreekt regelmatig af haar goede vriendin. De tussenliggende fase vind ik goed benadrukt worden, door de hoofdstukken vanuit haar gezichtspunt te plaatsen tussen Stens en Adams hoofdstukken in. Zo vormt ze de link tussen beide en vormt ze een onmisbare schakel in het geheel. Net als Sten en Adam wordt Sara zo beeldend en levensecht geportretteerd dat ik het zowel met haar meeleefde, haar kon begrijpen en tegelijkertijd wel een schop onder haar kont wilde geven en haar op momenten door elkaar wilde schudden.

Beoordeling
De hoofdstukken van Adam vind ik echt heel goed. In deze hoofdstukken creëert de schrijver wat mij betreft een extra dimensie aan het verhaal. Hij laat elk hoofdstuk van Adam namelijk beginnen met een stukje geschiedenis van Amerika aan de hand van de belevingen van John Colter. De pelsjager die ruim tweehonderd jaar geleden in de streek waar het verhaal zich afspeelt leefde. Adams obsessie met hem wordt hierdoor ook nog eens versterkt. Het laat volgens mij ook heel duidelijk zien dat de mens in al die jaren die verstreken zijn, nog steeds bezig is met zijn eigen belang, vijanden bestrijdend die afbreuk zouden kunnen doen aan dit eigen belang, of dit nu nieuwe economische machten, vluchtelingen, de autoriteiten, de medemens of andere denkbeelden zijn, dat lijkt niet ter zake te doen. Men lijkt niet te leren van het verleden. Meer, meer en nog eens meer willen om een eigen plekje te veroveren in de geschiedenis, om niet onbetekenend te willen zijn. Gezien te willen worden door anderen. Adam laat duidelijk zien wat er dan met een persoon kan gebeuren. Vervallen in totale paranoia, waanzin om zich staande te houden in de maatschappij. Adam wordt zo neergezet dat ik hem zo als de hoofdrolspeler zie in één van de steeds vaker voorkomende krantenkoppen als “Man schiet tig anderen dood na afwijzing, als wraak o.i.d”. Adam voelt echt, ik voelde de waanzin zich opstapelen in zijn hoofd om uiteindelijk in een storm los te barsten. Als de storm dan gaat liggen, zoals elke storm, dan is het tijd om de schade op te nemen. T.C. Boyle doet dit op een mooie manier in het dertiende deel;

“Hier was de vlakke kant van de club en daar was de bal, hij zag het zo scherp alsof het beeld bevroren was in tijd. En hij raakte de bal. Het was een voltreffer, hard, geen geweldig schot en
zelfs geen goed schot, maar het balletje vloog weg, beschreef een weidse boog in de richting van de enorme kom van de oceaan, en het bleef eindeloos doorrollen”.

Wie storm zaait, was mijn eerste kennismaking met T.C. Boyle en wat mij betreft ga ik meer van zijn boeken lezen. Iemand die zo goed kan schrijven, dat ik mij in het boek waande, daar wil ik gewoon meer van lezen. Zijn schrijfstijl vind ik pakkend, rauw, scherp en vooral scherp analyserend, zodat ik gedwongen nadenk over zijn eventuele boodschap dat trekt mij aan. Dat zijn voor mij de uitstekende boeken. Ik heb dan ook genoten van Wie storm zaait en dit boek krijgt wat mij betreft 5 sterren.

Lisette - DPB recensent

Geen opmerkingen: