dinsdag 24 mei 2016

'Mannen zonder vrouw' – Haruki Murakami

 
Genre: literaire fictie
Uitgever: Atlas Contact
ISBN: 978 90 254 4660 4 / NUR: 304
Uitvoering: paperback
Aantal pagina’s: 284
Uitgave: maart 2016

Met dank aan uitgeverij Atlas Contact voor dit recensie exemplaar. 

Cover
De cover van ‘Mannen zonder vrouw’ is abstract. De eerste woorden die in mij opkomen zijn: ‘psychedelisch’, ‘labyrint’ en ‘vortex’. In verschillende kleuren zijn er, op het middelpunt na, onderbroken cirkels te zien, wat een gevoel van beweging creëert. Verdere woorden die in mij opkomen bij deze cover zijn: ‘verwarring’, ‘hypnose’ en ‘focus’. Hoewel het gevoel dat de cover opwekt zou kunnen aansluiten op de inhoud van het boek, vind ik de cover te abstract om attractief te zijn. Het heeft enigszins de sfeer van de jaren ’80, hoogstwaarschijnlijk vanwege de kleuren. Op zich niets mis mee, maar het spreekt mij niet direct aan. Ik geef de cover een 6,5.

Samenvatting
‘Mannen zonder vrouw’ is een verhalenbundel van de Japanse schrijver Haruki Murakami, bestaande uit een zevental korte verhalen, waarbij - hoe kan het ook anders - mannen zonder vrouw centraal staan.

Drive my car
Dit verhaal vertelt over Kafuku. Een schnabbelacteur die ooit getrouwd was met een beroemde actrice. Zijn vrouw is een aantal jaren geleden overleden en Kafuku vertelt aan zijn vrouwelijke privéchauffeur voor het eerst over hoe hij ontdekt heeft dat zijn vrouw meerdere malen is vreemdgegaan met collega-acteurs en hoe hij, in een poging om dit bedrog te kunnen begrijpen, zich na haar overlijden bevriend heeft met één van haar minnaars. Onder het voorwendsel herinneringen aan zijn overleden vrouw op te halen met mensen die haar gekend hebben (de minnaar was ooit haar tegenspeler geweest), probeert Kafuku te achterhalen wat zijn vrouw gedreven heeft om vreemd te gaan.

Yesterday
Yesterday wordt verteld vanuit het perspectief van Tanimura. Hij beschrijft een gebeurtenis uit zijn studententijd. Via zijn bijbaantje in de koffieshop heeft hij Kitaru leren kennen. Kitaru wilde ook gaan studeren, maar was al twee keer gezakt voor het toelatingsexamen. Erika, sinds jaar en dag de vriendin van Kitaru, studeerde al wel aan de universiteit. Kitaru, een eigenzinnige persoonlijkheid, stelde op een dag voor aan Tanimura om met zijn vriendin Erika uit te gaan, zodat hij zich kon focussen op zijn toelatingsexamen. Onder protest gaat Tanimura akkoord en ondanks dat het bij één onschuldige date is gebleven, raakt hij het contact met Kitaru kwijt. Jaren laten komt hij Erika toevallig weer tegen en wordt duidelijk wat er gebeurd is.

Een onafhankelijk orgaan
Dokter Tokai is een succesvol plastisch chirurg. Alleenstaand, maar aan vrouwen geen gebrek. Een vaste relatie is aan hem niet besteed, maar hij onderhoudt meerdere affaires met 
- voornamelijk - getrouwde vrouwen. Alles in het leven van Tokai is in balans. Zowel zijn huishouden als zijn kliniek zijn onberispelijk op orde en hij leidt een goed leven. Op een dag krijgt hij een affaire met een vrouw die zijn visie op relaties doet wijzigen. Een getrouwde vrouw, met kind. Naarmate de relatie vordert merkt Tokai dat hij steeds afhankelijker van haar wordt. Dit verhaal, verteld vanuit het perspectief van een vriend, beschrijft hoe iemand zich kan verliezen in de liefde. Soms met fatale gevolgen.

Sheherezade
Habara is een man die aan het huis gekluisterd is. Waarom? Dat wordt niet duidelijk. Maar hij mag of kan het huis niet uit en daarom komt er iemand een paar keer in de week langs met boodschappen en om het huishouden bij te houden. Deze vrouw, door Habara ‘Sheherezade’ genoemd, is door iemand aangewezen om deze taak op zich te nemen. Door wie? Dat wordt niet duidelijk, maar het doet wel vermoeden dat Habara zich schuil moet houden voor iets of iemand. Naast het boodschappen doen gaat Sheherezade ook, haast werktuiglijk, met Habara naar bed. Na de daad vertelt ze elke keer een verhaal. Op een dag vertelt Sheherezade een verhaal uit haar jeugd, over een liefdesobsessie voor een klasgenoot. Dit verhaal doorbreekt de routine van hun ‘relatie’ en laat Habara uiteindelijk in onzekerheid achter.

Kino
Kino was vroeger een vertegenwoordiger in schoenen. Op een dag kwam hij eerder terug van één van zijn reizen en hij treft zijn vrouw in bed aan met een goede vriend. Het huwelijk komt vanzelfsprekend ten einde, er is geen ruzie over de afwikkeling en Kino besluit om zijn baan als vertegenwoordiger op te zeggen. Hij neemt het café van zijn tante over en begint opnieuw. Na enige tijd komt er een man elke avond het café binnen, die telkens op dezelfde plek gaat zitten, hetzelfde bestelt en daar een boek gaat lezen. Wie hij is en waar hij vandaan komt, is onbekend en pas als de onbekende man ingrijpt bij een dreigende vechtpartij, waarbij twee klanten het op Kino voorzien hebben, komt hij achter de naam van de man: Kamita. Hij wordt er echter niet minder mysterieus van.
Als Kino met één van zijn klanten naar bed is geweest, merkt hij kort daarna meerdere slangen op rond zijn café. Kamita komt om hem te vertellen dat Kino, omwille van zijn eigen veiligheid, een poosje moet verdwijnen, zonder te laten weten waar hij zich bevindt. Hij mag zijn tante slechts een ansichtkaart sturen, maar hij mag er niets op schrijven. Een verdere uitleg over het waarom krijgt Kino niet. Op een dag kan Kino zich niet bedwingen en schrijft hij toch iets op de kaart aan tante. Die avond wordt er op de deur van zijn hotelkamer geklopt. Kino weet wie het is.

Samsa verliefd
Gregor Samsa wordt wakker op een bed in een verder lege kamer. De ramen zijn dichtgetimmerd en dit suggereert dat er iets buitengehouden moet worden, of binnengehouden. In het laatste geval zou dit gelden voor Gregor. Gregor heeft geen recente herinneringen. Hij weet zijn naam, maar het lichaam waarin hij zich bevindt, bevreemdt hem. Hij verbaast zich over zijn vreemde vormen en aanhangsels. Hij gaat op onderzoek uit in het huis (de deur kan geopend worden). Beneden is de ontbijttafel nog gevuld met dampende borden, maar het huis is verder verlaten. Alsof de bewoners halsoverkop vertrokken zijn. Op een gegeven moment staat er iemand voor de deur. Een gebochelde dame. De dochter van de slotenmaker. De familie had gebeld om een slot met spoed te laten vervangen op de bovenverdieping. Het slot van de kamer waar Gregor zojuist vandaan gekomen was. De dochter van de slotenmaker was eropuit gestuurd, omdat het met alle soldaten in de stad niet veilig was voor mannen om zich op straat te begeven. Gregor zoekt nog naar duiding van zijn situatie, van zijn verleden, maar ondertussen ervaart hij hevige gevoelens voor het gebochelde meisje. In een surrealistische context probeert Samsa zijn gevoelens een plaats te geven.

Mannen zonder vrouw
Een telefoontje, midden in de nacht, leert de hoofdpersoon dat een ex-vriendin, van lang geleden, zelfmoord heeft gepleegd. Het bericht komt van de man van de overleden vrouw. Kort en afgemeten. De hoofdpersoon blikt terug op zijn relatie met deze vrouw. De derde van zijn ex-vriendinnen die zelfmoord heeft gepleegd. En zoveel ex-vriendinnen heeft hij ook weer niet. Als een-na-eenzaamste man ter wereld (de allereenzaamste moet haar man zijn) verliest hij zichzelf in herinneringen.

Conclusie
Als Haruki Murakami ooit een andere koers in zijn carrière zou ambiëren, dan zou sluipschutter wellicht een goed alternatief zijn voor deze schrijver. Goed verborgen, vanuit een hinderlaag, gecamoufleerd met een flinterdun laagje van alledaagsheid, treft hij met dodelijke precisie zijn doel. Waar je als lezer je veilig waant, bij vlagen bijna (letterlijk) in slaap gesust, knalt de schrijver ineens jouw wereld binnen, appellerend aan diepe menselijke angsten, met existentiële eenzaamheid als hoofdthema. Murakami wringt zich naar binnen door de lezer af te leiden met zijn eenvoudige, doodgewone (soms toch wat saaie?) schrijfstijl afgezet tegen ongewone (soms absurdistische) situaties van de hoofdpersonages. In plaats van zijn verhalen te larderen met eindeloze metaforen en poëtische volzinnen, maakt Murakami jou toeschouwer van ogenschijnlijk doorsnee situaties en relaties. Hij kiest hierbij niet voor een traditionele opbouw, maar hij betrekt je haast laconiek in een verhaal. Alsof je op de tv aan het zappen bent en iets in het beeld je doet besluiten om even te blijven hangen. Het gevolg hiervan is dat je soms zoekende bent naar jouw positie als lezer. Wat wordt er van je verwacht? Dat klinkt wat onbeholpen, maar sommige verhalen nemen je gewoon op sleeptouw en sommige verhalen vragen een actieve rol als lezer. Met Murakami kun je beide kanten op. Je kunt je zowel laten overrompelen door de ogenschijnlijke eenvoud waarmee hij verhalen vertelt, als jezelf bijna verliezen in de subtiele voorzetten die hij doet voor de mijmerende geest:

“Maar hoezeer je ook denkt dat je elkaar begrijpt en hoe innig je haar ook liefhebt, het is onmogelijk het hart van iemand anders volledig te doorzien. Als je dat verlangt, bezorg je jezelf alleen maar pijn.”

‘Mannen zonder vrouw‘ schreeuwt van eenzaamheid, hunkering naar liefde en de stompzinnige roekeloosheid van het verlangen.

Beoordeling
Dit was het eerste werk wat ik van Haruki Murakami heb mogen lezen en ik ben onder de indruk geraakt van de simplistische, maar doeltreffende wijze van verhalen vertellen. Zelfs bij een onwaarschijnlijk plot weet hij binnen luttele pagina’s jouw nieuwsgierigheid tot het maximale uit te buiten. Een verhaal vertellen van een paar honderd pagina’s is al een prestatie van formaat, maar een verhaal vertellen van slechts enkele tientallen pagina’s is ongekend knap. Zeker als daarin een complete wereld wordt beschreven en als de hoofdkarakters tot de laatste, schrijnende vezel volledig tot hun recht komen.

“Op een dag word je opeens mannen zonder vrouw. Zonder ook maar enige aankondiging of hint, zonder voorgevoel of voorbode, een klop op de deur of een waarschuwend kuchje, word je er opeens mee geconfronteerd. Je slaat een hoek om, en dan weet je het al. Maar je kunt niet meer terug. Als je eenmaal die hoek bent omgeslagen, wordt dat de enige wereld die voor jou mogelijk is. En in die wereld word je ‘mannen zonder vrouw’ genoemd. Altijd in dat koude meervoud.”

Zeven korte verhalen, misschien niet allemaal even sterk, maar bijzonder intrigerend. Dit smaakt zeker naar meer. Ik geef ‘Mannen zonder vrouw’ 4,5 ster.

Chester Gerritse – Recensent De Perfecte Buren



Geen opmerkingen: