vrijdag 21 oktober 2016

'Denk me weg' – Adam Haslett


Genre: roman 
Uitgever: Hollands Diep 
ISBN: 9789048830206 / NUR: 302 
Uitvoering: paperback 
Aantal pagina’s: 384 
Uitgave: augustus 2016

Dank aan Hollands Diep voor het recensie-exemplaar.

Cover
De cover van ‘Denk me weg’ laat een beeld zien van een meer dat naadloos over lijkt te gaan in de lucht. Er is geen contrast zichtbaar, er zijn geen lijnen waarop de kijker zich kan oriënteren. De boomtakken linksboven in het beeld suggereren een perspectief vanaf de ‘vaste grond’, de waterkant. Op het meer vaart een kano met twee personen erin. De kijker ziet ze peddelen over een lege vlakte waar richting niet lijkt te bestaan. Het beeld spreekt eenzaamheid en verlating. Een sobere maar krachtige cover. Ik geef de cover een 9.

Samenvatting
‘Denk me weg’ vertelt het verhaal van John en Margaret en hun drie kinderen. Als John en Margaret net verloofd zijn, wordt John opgenomen in een kliniek. Hij is zeer depressief en Margaret krijgt van de arts te horen dat dit een terugkerend fenomeen is bij John. Voor Margaret lijkt het geen optie te zijn om John hiervoor te verlaten en ze blijft hem dan ook steunen. John komt weer uit de depressie, ze trouwen en krijgen 3 kinderen: Michael, Celia en Alec. Hoewel de depressies van John periodiek terug blijven keren, lijkt het gezin er een balans in te hebben gevonden. De kinderen groeien op en het wordt al snel duidelijk dat de oudste zoon, Michael, bijzonder genoemd mag worden. Intelligent, een denker, een buitenbeentje misschien. Naarmate Michael ouder wordt, begint ook hij trekken te vertonen van depressiviteit. Na de dood van John richt het gezin daarom alle aandacht op Michael in een poging om hem te helpen met zijn ‘monster’. Ondanks hun eigen strijd zoeken ze te allen tijde manieren om met elkaar het hoofd boven water te houden.

Conclusie
Adam Haslett vertelt ‘Denk me weg’ vanuit het perspectief van de 5 hoofdpersonen. Per hoofdstuk, dat simpelweg de naam van ‘verteller’ krijgt, laat hij de hoofdpersonen hun kant van het verhaal belichten over het leven binnen het gezin. Het leest alsof er niet 1 schrijver verantwoordelijk is voor het hele verhaal, maar de afzonderlijke hoofdpersonen: John, Margaret, Michael, Celia en Alec. Het is net of zij zelf aan het woord zijn geweest of hun ervaringen hebben mogen opschrijven over hoe het is om met een depressieve vader en broer te moeten leven, en welke impact dit heeft gehad op eenieders leven. De schrijver weet een volledig beeld te creëren van het gezinsleven en als lezer voelt het alsof je toeschouwer bent van iets intiems. Adam Haslett laat de lezer dichtbij komen. De onuitgesproken, onvoorwaardelijke liefde voor elkaar spreekt uit de vertellingen op een wijze die exemplarisch is voor het gezinsleven: namelijk tussen de regels door. Als lezer zie je van dichtbij de karakters, balancerend tussen hun eigen strijd in het geheel en de grenzeloze toewijding voor hun naasten, zich ‘struikelend’ door het leven vechten. In gevecht met zichzelf en hun verantwoordelijkheid naar het gezin toe. 

De (depressieve) gedachtewereld van zowel John als Michael wordt door Adam Haslett op scherpe en intelligente wijze verwoord, alsof hij het van dichtbij heeft meegemaakt:
“In mijn confrontatie met het monster ben ik altijd op zoek geweest naar een betekenis… …in plaats daarvan beschik ik over woorden. Het monster accepteert geen woorden. Spraak misschien wel, maar geen woorden in je hoofd, want dat zijn zijn slaafse volgelingen. Dat is het leger van kleine, onzichtbare doden die met hun kleine, ronddraaiende zeisen op het vlees van de geest aanvallen. Anders dan bij gewone scherpe voorwerpen het geval is, worden deze scherper bij gebruik.”
Het is een grijpbaar verhaal, soms pijnlijk realistisch, dat inzicht geeft in de wereld van een depressief persoon en voor welke uitdaging directe naasten staan. Hoever moet onvoorwaardelijk houden van gaan? Hoeveel leed moet je dragen alvorens je los kunt laten?
“Als de wereld op jouw dood uit is, moet je soms bij wijze van vaccinatie stukjes van jezelf doden.”

Depressie is een zwart gat, zowel voor degene die er aan lijdt als degene die het van dichtbij mee moet maken. In het geval van Michael zit het ‘monster’ van zijn vader ook in hem. Hij heeft hem gezien en wordt erdoor achtervolgd. Michael, hyperintelligent, is niet bij machte om zijn hoger besef van (of hogere gevoeligheid voor) existentialisme te relativeren, of simpelweg te negeren, waardoor elke negatieve emotie uitvergroot wordt en elke positieve emotie in het niet valt bij het grote geheel van zijn immense belevingswereld.
“Met mijn verstand kon ik mijn situatie wel begrijpen, maar dat begrip beklijfde niet. Het leven glipte er telkens weer doorheen.”

Adam Haslett probeert in ‘Denk me weg’ de impact van depressie op een gezinsleven in de volledige breedte in beeld te brengen door ook de andere kant te belichten, die van de directe betrokkenen. Ondanks de complexe materie slaagt hij hier bijzonder goed in. De vertelstijl draagt hieraan bij, omdat vanuit de eerste persoon meer begrip opgebracht kan worden voor eenieders motieven en gevoelens:
“Hoe langer het nummer doorging, hoe meer ik dacht dat Michael het zou waarderen. Het kon hem niet schelen wie het had gemaakt, zolang er maar zo’n typische pijn uit sprak.”

De schrijver laat door de verschillende invalshoeken zien hoe het leven aan elkaar hangt van interpretatie. Hoezeer je, zelfs binnen een hecht gezin, langs elkaar heen kunt leven. En hoe open je ook communiceert, het begrijpen van iemands diepste kern uiteindelijk onmogelijk is. In je hoofd ben je altijd alleen en als wat er in je omgaat niet in woorden valt onder te brengen, kan de eenzaamheid fataal worden. Doordat Adam Haslett de hoofdpersonen allemaal aan het woord laat, leer je ze als lezer kennen en begrijpen en laat de schrijver je ontdekken dat houden van pas zichtbaar wordt als je er wat afstand van kan nemen. Als je de tijd neemt om het te beschouwen:
“Tot dan toe had ik nooit begrepen dat een mens onzichtbaar is. Dat wat we aanzien voor de persoon in feite een geest is die we nooit kunnen zien. Dat realiseerde ik me pas toen ik daar in de kamer zat met het dode voertuig dat mijn broer door zijn leven had gedragen en waarvan ik altijd had gemeend dat hij dat was.”

Beoordeling
Met ‘Denk me weg’ heeft de schrijver op een redelijk toegankelijke manier depressie binnen een gezin beschreven. Door de hoofdstukken te koppelen aan de personage die aan het woord was, bleef het verhaal van begin tot einde overzichtelijk en word je als lezer door het verhaal geleid. Soms leek het alsof de schrijver verloren raakte in een gedachte waardoor volzinnen strandde in niets, alsof de conclusie, in de geest van het thema, uiteindelijk niet ter zake doet:
“Ik moest gewoon in die orkaan zijn, in die storm die uit het paradijs kwam waaien en die de puinzooi van James Brown, George Clinton, de Jamaicaanse dubmasters en, ja, Giorgio Moroder en de Duitse industrialisten en al die vergeten producers en dj’s die maar bleven komen met hun ideëen en het vinyl, als verdwijnende bemiddelaars van een cultuur die te kort modieus was geweest om het vermelden waard te zijn.” 

‘Denk me weg’ is een indrukwekkend boek. Ik geef het boek 4 sterren.

Chester Gerritse - Recensent De Perfecte Buren

Geen opmerkingen: