zondag 6 november 2016

Rudy's wereld: conflict


Conflict

Het is me al eerder opgevallen. Misschien omdat ik er meer ben beginnen op te letten, maar de laatste tijd zie ik het zo ongeveer overál. Zie ik het zelfs zo vaak, dat het haast voorspelbaar wordt. Bizar eigenlijk. Maar niet helemaal onlogisch.

Iedere verhalenverteller - weze het romanschrijver, filmregisseur, tv-reeksproducent, liedjesschrijver, striptekenaar, het doet er niet toe - zal je weten te vertellen dat een van de belangrijkste bouwstenen van een verhaal 'conflict' is. Zonder conflict heb je geen verhaal. Je zou zelfs kunnen stellen dat 'een verhaal vertellen' een manier is om te tonen tot wat een bepaald conflict in specifieke omstandigheden kan leiden, hoe het al dan niet kan opgelost worden, hoe het mensen in de afgrond kan duwen, kan verheffen, en ga zo maar voort. Als je eraan twijfelt: probeer je eens een boek voor te stellen waarin geen enkel conflict voorkomt. Tweehonderd bladzijden over hoe mooi alles is, hoe fijn de relaties met de anderen, hoe vrolijk en blij iedereen is, hoe aangenaam het weer... Tweehonderd bladzijden zónder een enkel conflict - waarschijnlijk krijg je het gewoon niet uitgelezen. 'Saai' zal het meest gebruikte stempel zijn. Of erger.

Welke verhalen grijpen ons naar de strot? Die verhalen waarvan het conflict heel dicht op onze huid zit. Herkenbaar is. Hoe meer andere elementen daar bovenop vergelijkbaar zijn met eigen ervaringen - personages, gezinssituaties, reacties enzoverder - hoe emotioneler je je zal verbonden voelen met het verhaal, hoe groter de impact. Zónder conflict wordt dat laatste onmogelijk. 

Drie feiten vallen me op in verband met dat hanteren van 'conflict'.

Ten eerste: er lijkt een gewenning op te treden ten opzichte van de fysieke uitingen van conflict. Geweld moét tegenwoordig niet alleen direct getoond/beschreven worden, neen, het moet zo gedetailleerd mogelijk getoond/beschreven worden of het bevredigt een groeiende groep kijkers/lezers niet langer. Het moet steeds meer, steeds heftiger, steeds gruwelijker, steeds harder. En omdat er zóveel geld mee gemoeid is, wordt de vraag 'welke impact heeft al dat geweld eigenlijk op de menselijke geest' nooit meer gesteld. Ronduit onder de mat geveegd. De meest gehoorde reactie? 'Het heeft geen effect, want het is fictie, en dat weten we toch allemaal?' Dat die automatische gewenning op zich al een vorm van impact op de hersenen is, schuiven we gemakshalve dan maar aan de kant. 

Ten tweede: natuurlijk is het te kort door de bocht om te stellen dat voorgaande gewenning de oorzaak is van de toenemende agressiviteit waarmee we in het dagelijks leven geconfronteerd worden. Dat het lontje van de modale medemens een behoorlijk pak korter is dan twee decennia geleden, is iets dat nog moeilijk te ontkennen valt. Verdraagzaamheid, begrip, meevoelen - er wordt alsmaar vaker meewarig over gedaan. Gewoon een dreun verkopen, dat is veel eenvoudiger. Nu ja, een dreun: hakken, snijden, breken, klieven, steken... Geweld als oplossing voor conflicten wordt haast systematisch gepromoot, lijkt het wel. Praten, wie doet dat nog? 

Ten derde: er is ook een meer verdoken gebruik van 'het conflict', daar waar je het niet meteen zou verwachten. Vooral dát is me de laatste tijd meer en meer beginnen opvallen. Kijk naar om het even welk 'informatief' tv-programma, luister naar om het even welk interview op de radio en je zult het zelf vaststellen: journalisten hanteren in hun vraagstelling haast allemaal het conflictmodel. Het lijkt wel alsof ze ertoe verplicht worden, alsof het zo moét. Je vraagt aan iemand niet gewoon meer waarom een bepaalde beslissing is genomen. In de formulering van de vraag moét minstens een prikje zitten, en liever nog een Prik: of de geïnterviewde in kwestie zich bewust is van de tegenstand die de beslissing heeft losgeweekt, of de beslissing niet in tegenspraak is met het gezond verstand, of de beslissing niet getuigt van een totaal gebrek aan inzicht in de materie... Je kunt eindeloos variëren, maar het komt wel telkens op hetzelfde neer. Het lijkt wel alsof men het de journalisten op school systematisch aanleert. Er moét een conflict in de vraagstelling verscholen zitten, anders is het een slechte vraag. En niet zomaar alleen in de vraag. Onderbreek de geïnterviewde per definitie. Geef die vooral niet de tijd om te antwoorden. Focus tijdens gesprekken en/of interviews zo snel mogelijk op het 'conflict'. Probeer hem/haar zoveel mogelijk te irriteren. Als de gesprekspartner daarna een antwoord formuleert op de 'conflictvraag', mag dat niet volstaan. Neen. Welke rationele reactie iemand ook mag geven, er moet en er zal op de conflictvraag doorgedramd worden. Daardoor ontstaat vaak een vorm van herhaling waar ik als kijker/luisteraar al na enkele ogenblikken behoorlijk door geërgerd geraak. 'Dat heb je nu al vier keer gevraagd, oen, ik weet het nu zo ondertussen wel!' hoor je me dan roepen - met nog enkele krachttermen er achteraan. 

De extreme vormen die Politieke Correctheid tegenwoordig aanneemt, worden mee daardoor veroorzaakt, lijkt me. 'Vind je niet dat je de wormen onnodig mishandelt en een gruwelijk lot bezorgt' is zo'n vraag die je aan een visser zou kunnen stellen. Met een beetje geluk springt er wel iémand op de kar, wordt er een actiegroep opgericht, en krijg je een hype die niet meer te stoppen is. 
Waarom? Zoals mijn wijze grootvader zaliger altijd zei: als je een verklaring voor een probleem niet meteen vindt, jongen, moet je maar één vraag beantwoorden. Wie heeft daar financieel voordeel bij?

Voor onze Nederlandse vrienden: vanuit Vlaanderen kijken we met een zekere verbazing naar het hele Sinterklaas en Zwarte Piet-circus bij jullie, en de wijze waarop daarmee wordt omgegaan. Mijn conflict-principe verklaart hier al veel. Het polariseert, en genereert daardoor inkomsten. Een vrije zender zal wat graag een discussie organiseren tussen voor- en tegenstanders, geregeld onderbroken door een stevige dosis reclame. 




Ik had overigens nog een bedenking bij wat ik laatst las als oplossing voor de Zwarte Piet-crisis. Zwart gemaakt mag dus niet meer. Vanaf nu moet het een blanke zijn met roetvegen op het gezicht. Dat zou de symboliek veranderen. Heeft men er dan niet aan gedacht dat alleen op een blank gezicht roetvegen te zien zijn? Met andere woorden: een gekleurde medemens mág en kán dus de rol van knecht van Sinterklaas niet meer spelen. Is dat geen subtiele vorm van uitgesproken racisme? 

Zie je het ook? Het conflictmodel werkt altijd. Of het oplossingen aanreikt, iets verbetert, of zelfs maar nuttig is, doet er niet toe. Zolang het maar financieel wat oplevert. Alleen levert het zelden euro's op voor degenen die de slagen moeten incasseren. 


Geen opmerkingen: