zaterdag 4 februari 2017

Rudy's wereld.......over het nemen van beslissingen.

Beslissingen nemen


Neen, ik ga in dit blog nu eens niet beginnen over de nieuwe Amerikaanse president. Hoewel een blog per definitie een internetfenomeen is, lijkt het me absoluut nodig om even uit de buurt te blijven van de niet aflatende stroom onheilsberichten die overal verschijnen, en waar je alleen maar misselijk en slecht gezind van wordt. Bij deze. Ik ga me in deze bijdrage even buigen over het nemen van beslissingen, en hoe we dat eigenlijk doen.

Dit lijkt op het eerste gezicht een wat vreemd idee. We weten dat toch? We zijn immers rationele mensen. We stellen ons een vraag, we wegen voor- en nadelen van alle opties tegen elkaar af, en nemen dan de optie met de meeste voordelen en de minste nadelen. Rationeel. Verstandelijk. (En we gaan er dan maar vanuit dat verstandelijk ook verstandig is.) Denken we dus. Of liever: we geven er de voorkeur aan om dat onszelf voor te houden. Om dat te geloven. Het geeft ons namelijk een gevoel van volwassenheid. Het schetst een beeld van een ervaren man of vrouw die zelden of nooit zomaar wat doet en zijn of haar verstand ook altijd gebruikt. Zo zijn we nu eenmaal. We zeggen het ook graag tegen onze kinderen: denk nu toch eens een keertje na, joh, voor je zoiets beslist! Heerlijk toch? Waarom volg je het voorbeeld van de verstandige volwassene niet die hier voor je staat? Lekker! WIJ wel, jij niet. Nog niet.




Alleen... Zo werkt het mijns inziens niet helemaal. Het is een heel interessante oefening om voor jezelf een keertje echt uit te vlooien wat er net voor een beslissing allemaal door je kop speelt - als er al iets door je kop speelt. Op welke basis je beslissingen neemt. Want het lijkt alsof we ons 'verstand' vooral gebruiken om na het nemen van de beslissing voor argumenten te zorgen waarmee we ze tegenover de buitenwereld kunnen verantwoorden, eerder dan dat het aan de basis ligt van deze beslissing.



Een voorbeeldje. Laten we een modale aankoop nemen. Een fiets, bijvoorbeeld. Op basis van welke argumenten kies je in de winkel uiteindelijk de fiets? Je hebt natuurlijk vooraf wel een aantal criteria bepaald. Prijs en zo. Maar hoe vaak gebeurt het in de winkel uiteindelijk niet dat je minstens een van die criteria overboord gooit? Stiekem, dat wel. Ja, hoor, natuurlijk is ie 150€ duurder, maar... En dan komt het. Alleen geven we dan zelden de echte reden. We zeggen dan zelden iets als 'maar ik vind die veel leuker, ik vind het kleurtje lekker, het maakt me groter dan ik ben, het is een hip model, het is een cool model, niemand in onze straat heeft er zo een...' Hoewel dat best de echte motivatie van de keuze kan zijn. Neen. We houden het dan liefst bij rationele verklaringen, zoals daar zijn 'hij is steviger, hij zal langer meegaan, en dus zal hij op termijn goedkoper zijn dan zo'n goedkoop model, je krijgt er een jaar langer garantie bij...' Alsof we gewoon 'iets graag hebben' niet echt een legitieme verantwoording vinden voor een beslissing. Alsof een emotionele voorkeur als basis voor een beslissing iets voor kinderen is, en wij vooral niet als kinderen willen beschouwd worden. Wij zijn toch geen kinderen meer? Neen, neen: wij zijn volwassen. Wij zijn... juist, rationeel.

Waarom? Vrezen we dat onze vrienden ons als losbollen zullen bestempelen? Impulsieve klojo's die niet nadenken?
Daar komt nog bij dat wat we als rationele argumenten bestempelen dat vaak niet eens zijn. Het is niet omdat je nadenkt en een bepaald argument in je hoofd gebruikt dat het ook maar iets met ratio te maken heeft.
Opnieuw een voorbeeld. Stel dat ik zou overwegen om met dit blog te stoppen. Maar daar wil ik wel eens eerst rustig over nadenken. Wat zou er dan allemaal een rol spelen? Dat ik het gevoel heb dat die blog niet echt door veel bezoekers
gelezen wordt. Het gevoel, dus! Ik ken geen enkel concreet feit dat in een van beide richtingen wijst, alleen een gevoel. Tenzij je 'weinig reacties' een concreet feit vindt. Als het blog weinig zou gelezen worden, kruipt er in verhouding misschien wel teveel tijd in. Tijd die ik misschien op een andere en betere manier zou kunnen gebruiken. Allemaal ogenschijnlijk rationeel, maar wel op basis van een emotie. Want waarom speelt tijd een rol? Is het niet eerder dat weinig reacties en weinig lezers ook weinig aandacht en appreciatie betekent? En deze twee A's zijn voor iedereen belangrijk, al pretenderen we graag dat wij daar boven staan. Wij zijn niet gevoelig voor aandacht en appreciatie. Wij hebben dat niet nodig. Wij niet. Wij zijn volwassen.

Koud en ongevoelig zou je het ook kunnen noemen, natuurlijk. Op naar de controverse. :-) Wat mij bijvoorbeeld ook zeker in de weg zou zitten, is een gevoel van loyauteit tegenover de oprichters, die ik ondertussen als hele fijne mensen heb leren kennen. Opnieuw een gevoel dus. Iets dat zelfs nog verder gaat dan gewoon een gevoel. Iets heel persoonlijk. Ik heb het in elk geval heel snel. Je krijgt het mee uit je jeugd, vermoed ik. Geen idee eigenlijk. Laat het me weten als jullie dit herkenbaar vinden. Maar als een gevoel van loyauteit automatisch beslissingen aanstuurt, dan zorgt dat ook vaak voor hinderlijke mist bij het nemen van beslissingen. En op beurse plekken als achteraf blijkt dat je loyauteit een one-way-ticket was. (Als je over je leven gaat nadenken, stuit je soms op oude beslissingen die je om loyauteitsredenen hebt genomen en die je achteraf zuur zijn opgebroken. Dat zuur is dan eens zo sterk, omdat het een brandspoor van verraad suggereert. Jij was loyaal, en de andere partij heeft daar misbruik van gemaakt. Moeilijk.) Dit verrationaliseren van onze daden zegt iets over hoe we met onze emoties omgaan, denk ik dan. Het lijkt wel alsof 'iets graag doen of hebben' niet kan volstaan. En ja, we nemen soms (of vaak?) beslissingen voor de aandacht en de appreciatie die dat (misschien) meebrengt. Of we nemen beslissingen om te vermijden dat men - wie dat dan ook moge wezen - ons belachelijk zal vinden, of dom, of onvolwassen.

Papa, gaan we naar zee vandaag? Waarom? Omdat ik dat leuk vind. Kom op zeg, heb je niks anders te doen? Voor school of zo?
Papa, gaan we naar zee vandaag? Waarom? Euh... Ik moet een opstel schrijven over de zee voor de les Nederlands. Oké.
Je leert het al op jonge leeftijd, denk ik.



Aandacht en appreciatie. Denk er maar eens over na. Hoeveel zeggen en doen we op basis van een overigens volstrekt natuurlijk en normaal verlangen naar een beetje aandacht en appreciatie?
Als een kind zijn eerste vijf jaar een tekort of een teveel aan aandacht en appreciatie over zich heen krijgt, zal dat het gedrag in het latere leven gegarandeerd fundamenteel beïnvloeden. I know. I don't know much, but that I know. From experience.

Denk er maar eens over na. Of niet. :-)
Rudy

Geen opmerkingen: