zaterdag 4 maart 2017

Rudy's wereld 'De media'


Het lijkt wel of 'de' media hebben nog nooit zoveel aandacht gekregen als de voorbije maand. Met dank aan de Amerikaanse president hoofdzakelijk. Hoewel Der Donald met 'de' media voornamelijk de kranten en tv-stations lijkt te bedoelen, want over Facebook en Twitter hoor je hem weinig. Meer zelfs, Twitter lijkt zijn geliefkoosd medium. Hoewel een vraagteken mag worden gezet bij Twitter zelf. Het wordt namelijk veel minder gebruikt dan men doet geloven. (Daarover kun je trouwens makkelijk een aparte blog schrijven.) Twitter is echter belangrijk omdat het voor de journalisten van de klassieke media (radio, tv-stations en hun websites, en kranten) een geliefkoosde bron van 'nieuws' geworden is. Een tweet van een 'belangrijke' pipo komt via een tussenweg toch bij het gewone volk terecht - de tweet wordt namelijk massaal gereproduceerd door de klassieke media. Daardoor blijven die media nog steeds belangrijk. Meer zelfs: voor de 'tweeter' zijn ze een sine qua non. Voor die pipo zelf biedt Twitter echter grote voordelen: zodra iemand zich in de belangstelling van het 'grote publiek' heeft gewerkt, hoeft die niet langer afspraken te maken voor een interview om zijn mening te ventileren. Tweeten volstaat. Alle journalisten 'volgen' zijn of haar account immers, en reproduceren alles wat er verschijnt. Op voorwaarde dat het sensationeel genoeg is. Hoe dan ook een pak goedkoper dan advertentieruimte te moeten kopen. Vandaar dat je ook alsmaar meer onzin op Twitter ziet voorbijkomen, van mensen van wie je dacht dat ze toch enig verstand hadden. 



Maar daar gaat het natuurlijk niet meer om. Als je wil dat je tweet massaal wordt gereproduceerd, moet die vooral sensationeel zijn, niet verstandig of logisch. Als men daar dan cynisch op reageert, of je erop aanvalt, dan mag je daarvan natuurlijk ook niet schrikken of de media prompt als De Vijand bestempelen. Tegelijk hebben 'de' media natuurlijk ook wel een beetje boter op het hoofd. De tijd dat je 'het is waar want het stond in de krant' kon gebruiken in een gesprek is ondertussen wel definitief voorbij. Kranten zijn allemaal onderdeel van een of ander concern dat van iedereen telkens meer winst dan vorig kwartaal verwacht. Een krant is in de eerste plaats een product dat moet verkocht worden en winst moet opleveren. Met verspreiding van nieuws en duiding heeft het nog weinig te maken. En hoe je het ook draait of keert, als de kopers - wij dus - sneller betalen voor een bundel sensatie dan voor een bundel feiten, dan is het logisch dat een krant zich op sensatie richt en minder op de feiten. Kruidenierslogica. Als het niet verkoopt, halen we het uit de rekken. Recensies over boeken verkopen niet? Geen recensies meer - tenzij over buitenlandse sensationele boeken. 



Belangrijkste woord in die laatste zin? 'Sensationele'. Voor degenen die dit wat overdreven vinden: volgens kenners is een van de belangrijkste verklaringen voor de Brexit de jarenlange stroom onzin over de EU die de 'populaire' pers in Engeland de modale burger door de strot heeft geramd. Hoe sensationeler, hoe makkelijker het er 'in' gaat, namelijk. (Niet alleen in Engeland overigens: ook in de andere Europese lidstaten kunnen politici vaak ongestoord elke vervelende maatregel die ze hebben bedacht in de schoenen van Europa schuiven zonder dat in de pers te worden tegengesproken.) Deze niet aflatende drang naar alsmaar meer sensatie-want-verkoop van de klassieke media is al veel langer aan de gang. Geloofwaardigheid was echter lange tijd een verkoopargument. We spraken over de 'kwaliteitskrant'. De 'kwaliteitszender'. Nieuws werd geverifieerd. Men zocht eerst naar drie verschillende bronnen en vergeleek. Elke miskleun - missen is menselijk - zorgde bovendien voor schaamte, voor excuses, voor nog meer inspanningen om correct te zijn. Die reactie is helemaal weg. Of wat er gepubliceerd en verkondigd wordt ook feitelijk klopt, is totaal onbelangrijk geworden. Het enige dat telt is eerst zijn. Snelheid. Scoops. En als een concurrent met een scoop komt, dan moet je zelf ook met iets nieuws komen, met iets wat geen van de concurrenten al heeft vermeld. En als het niet anders kan, tja... Dan verzinnen we toch iets. Geen mens die er nog om geeft.

We hebben er zelfs termen voor. Een hoax: bedrog, nep, gelanceerd als feit. Fake News. Eigenlijk een dubieuze omschrijving, want de term bevat nog het woord 'Nieuws'. De correcte term zou moeten zijn: 'lies'. Leugens. De nieuwste ster in dat veld is het 'alternatief feit'. Toen het de eerste keer werd gebruikt in Amerika, stond iedereen er zowat met 'z'n mond vol tanden' ongelovig naar te kijken. Op een onwaarschijnlijk korte tijd is het ondertussen gemeengoed geworden. Feiten doen er nauwelijks nog toe. Je mag nog iets met eigen ogen zien gebeuren, als het niet past in de algemene perceptie van de realiteit, dan zal dat binnenkort gewoon niet meer gebeurd zijn. Waarmee we dan wel heel dicht bij het legendarische 1984 van Orwell komen. 


De digitalisering van de wereld, met Augmented Reality en Virtual Reality op kop, zal een en ander nog manipuleerbaarder maken. Heeft dat al gedaan. En niet alleen dat: men manipuleert een foto, plakt iemands hoofd op een tien jaar oude afbeelding, en zet die op Twitter alsof het realiteit is. Het meest verbijsterende daaraan? Het totaal ontbreken van welke schaamte dan ook bij ontmaskering. Dit was geen grapje. Dit was puur sensatiezucht. Resultaat? Iedereen praat erover. En DAT is belangrijk. Basisregel? Het is niet wat men over je zegt, zolang men maar over je praat. Stel: een politicus roept "Ik maak iedereen miljonair en niemand hoeft nog te werken!" Het hele parlement en tienduizend burgers mogen aan deze politicus vragen HOE hij dat denkt te bewerkstelligen. Die politicus hoeft daar niet op te antwoorden - en zal dat natuurlijk ook niet doen. Hij zal alleen zijn belofte blijven herhalen. Want het zal aandacht krijgen in de media, omdat het sensationeel genoeg is. En wedden dat ie ook nog verkozen wordt? Puur op basis van... Neen, niet op basis van loze beloftes. Op basis van doordacht bedrog, van bewuste manipulatie. Op basis van sensatie. 

Wat kunnen we daaraan doen? Als we als consument nu eens bewust zouden focussen op de feitelijkheid en de correctheid van de berichtgeving? Stel dat je een krant die er met z'n pet naar gooit gewoon niet meer koopt. (Ikzelf koop al lang geen kranten meer, nadat ik in de 'kwaliteitskranten' met de regelmaat van een klok werd geconfronteerd met berichten vol onwaarschijnlijke onzin over mij welbekende zaken.) En dan is er ook nog de computer. We vergeten te snel dat ons digitaal gedrag gemonitord wordt. Elke reactie, elke 'like', elke link die je aanklikt, wordt geregistreerd. En geteld. Weersta aan de neiging om op die sensationele titel te klikken. Gewoon niet meer doen. Bewust. Niet gemakkelijk. Het vraagt inspanning. Sensatie? Weg met die handel. Als we er samen voor kunnen zorgen dat elk artikel dat louter op sensatie mikt systematisch minder aandacht krijgt, en dus minder clicks hamstert, misschien dat de bazen dan logischerwijze na korte tijd hun strategie veranderen. Misschien. Hoop doet leven. 

En ja... Ja, ik weet wat u nu denkt. Allemaal goed en wel, maar wij samen? SAMEN? In deze tijd van hyperindividualisme? Geloof je echt dat dat zelfs maar mogelijk is? Dat we een voldoende groot aantal mensen zover kunnen krijgen om dat systematisch te doen? Een groep die groot genoeg is om een impact te hebben? 
Geloof je dat echt? 
Geloof jij het?

2 opmerkingen:

Charles Kuijpers zei

Wederom een zeer lezenswaardige column, Rudy !

ryeosewt zei

Thx, Charles.