vrijdag 7 april 2017

Rudy over alternatieve feiten.


Hoe snel de wereld verandert. Zo lijkt het althans toch. Sinds The Great Donald president is, krijg je de indruk dat de definitie van 'beschaafd' aan een rotvaart verandert. Een opvallend voorbeeld is de haast geruisloze lancering van het begrip 'alternatief feit'. Een voorbeeld: als ik met een Toyota rijd en jij zegt dat ik met een Volkswagen rijd, dan is jouw uitspraak niet langer onjuist of verkeerd of gelogen. Neen. Dat is vanaf nu een 'alternatief feit'. Daarmee wordt de inhoudelijke betekenis van het begrip 'feit' de facto op de mesthoop gegooid en vervangen door 'mening'. Je mag als het ware in die redenering je eigen mening meteen omschrijven als 'feit' - of die mening spoort met de realiteit is van geen belang meer. Je mag vanaf nu realiteit door mening vervangen zonder dat er allerlei slagbomen neergaan. Beweer er maar op los - geen mens ligt er nog wakker van. Vanaf nu noemt men alles feiten. Wat je ook kakelt, het zijn altijd feiten - weze het 'alternatieve' feiten. Beangstigend? Op een bepaalde manier wel. Hoewel in mijn ogen niet zozeer het gebeuren zelf onrustwekkend is, maar vooral het totaal ontbreken van schaamte bij de plegers, en van interesse bij Jan Modaal. Iedereen lijkt de schouders op te halen. 


Meest voorkomende gedachte in de eenentwintigste eeuw? 'En wat kan ik daaraan doen? Niks.' En dus doen we alsof er helemaal niets aan de hand is. Toch moet daaraan iets worden toegevoegd. Het 'alternatieve feit' is niks nieuws. Meer zelfs, wat we met z'n allen als oude feiten beschouwen, zijn dat niet altijd. Integendeel. Sommige zijn dat ook nooit geweest. De geschiedenis staat bol van 'alternatieve feiten' die als Waarheid worden doorgegeven maar het niet zijn. Herinner je je het cliché: de winnaar schrijft de geschiedenis? Alle smeerlapperij die in een oorlog wordt uitgehaald door de uiteindelijke verliezer wordt achteraf uitgebreid gedocumenteerd. De overwinnaar wordt gepositioneerd als een groep engelen die alleen uit zelfverdediging af en toe iemand een klap voor de kop hebben verkocht. Andere overwinnaar? Andere geschiedenis. Maar het gaat veel verder dan dat. 


Een boek dat ik je in dit verband van harte kan aanbevelen is 'Encyclopedie van misvattingen', van Hans van Maanen. (Uitg. Boom). De titel zegt alles. Een verzameling 'feiten' die door zo ongeveer iedereen gekend zijn maar die aantoonbaar niet stroken met de realiteit. Enkele voorbeelden. Een sint-bernardshond is toch het heldhaftige dier dat slachtoffers van onder de sneeuw kan halen met een kruikje drank rond zijn nek? We kennen het beeld allemaal. Alleen klopt het niet. Het dier wordt wel al heel lang ingezet in de sneeuwgebieden, maar nooit met een kruikje drank. De verbeelding van een schilder is met andere woorden 'algemene kennis' geworden. Witte wijn wordt van witte druiven gemaakt, rode wijn van rode druiven. Niet dus. Alleen blanc de blancs is witte wijn die van witte druiven wordt gemaakt. Voor de productie van alle andere witte wijn worden de schillen van de rode druiven meteen verwijderd. Op elke quiz wordt op de vraag 'wie vloog als eerste de Atlantische Oceaan over?' Charles Lindbergh als correct antwoord beschouwd. Fout? Jawel, fout. Lindbergh was wel de eerste die dat helemaal alleen deed, maar niet de eerste in absolute zin. Dit overvliegen was al in 1919 door twee andere Amerikanen gepresteerd. Maar Lindbergh was een nationale held, dus heeft men de waarheid een beetje aangepast... Henry Ford is degene die de massaproductie heeft uitgevonden. Fout dus. Hij heeft ze alleen maar geperfectioneerd. De heer Olds - van Oldsmobile, ja - bedacht het systeem in 1901. Ford vervolmaakte het in 1913. En dan nog. Het principe van massaproductie werd blijkbaar al in 1808(!) gebruikt voor de productie van katrollen voor de Britse marine. 


Nog zo'n 'waarheid': de mens gebruikt maar tien procent van zijn hersenen. Met de moderne technieken kan men ondertussen al lang aantonen dat we zo ongeveer alles gebruiken. Toch is het een idee dat hardnekkig blijft opduiken. De verklaring? Ofwel 'de mens is het opperste eindpunt van de evolutie en beschikt over zoveel hersenen dat hij ze niet eens allemaal gebruikt.' Ofwel 'verklaart deze massa ongebruikte hersenen allerlei paranormale verschijnselen die we niet begrijpen.' (Al lijkt mij de meest voor de hand liggende verklaring de vaststelling dat we allemaal nogal wat individuen ontmoeten wier gedrag bewijst dat ze hun hersenen gewoon niet gebruiken - als ze die dan al zouden hebben.) Het menselijk lichaam wordt om de zeven jaren volledig vernieuwd. You wish! Het getal zeven fungeert veelvuldig in misvattingen. Niet elk onderdeel van het menselijk lichaam wordt aan dezelfde frequentie ververst: de huid in ongeveer dertig dagen, haren kunnen 5 jaar halen, maar bloed- en darmcellen sterven dan weer veel sneller af. Hersencellen (indien aanwezig 😉 ) kunnen het dan weer een leven lang volhouden. (Bij sommigen dus.) Kruisridders deden hun vrouwen een kuisheidsgordel om - een hardnekkig verhaal over de vroege Middeleeuwen. Totaal uit de lucht gegrepen echter. 

Een verhaaltje waarschijnlijk bedacht in de Renaissance, door mannelijke vertellers met teveel fantasie. Ja hoor, in de negentiende eeuw zijn er 'authentieke' kuisheidsgordels aangeboden aan musea, maar die werden allemaal ontmaskerd als vervalsingen. In de Middeleeuwen werden vrouwen als heksen vervolgd en verbrand. Nope. Niet in de Middeleeuwen, maar wel later, in de tijd van Luther en Calvijn. Zou het kunnen dat men de verantwoordelijkheid van godsdienstwaan daarna heeft willen verdonkeremanen door het in de Middeleeuwen te situeren? Columbus ontdekte Noord-Amerika. Nog zo'n fout antwoord op de klassieke vraag uit een examen geschiedenis. Columbus heeft niet alleen nooit een voet op Noord-Amerika gezet: hij ging aan wal in enkele Caraïbische eilanden, en in Venezuela en Panama. Bovendien bleef hij ervan overtuigd dat hij in Japan en China was geweest. Bovendien verzwijgt men haast stelselmatig dat ene Leif Eriksson al rond het jaar 1000 met een aantal Noormannen in Noord-Amerika aan wal was gegaan. Interessant boek dus. Vol van dergelijke correcties. Van harte aanbevolen. 

Leif Eriksson

Laten we echter toch maar niet te lacherig doen over 'alternatieve feiten'. Elke dictator zal de realiteit namelijk willen veranderen of vermoorden zodra de waarheid hem in een slecht daglicht stelt. Niks nieuws onder de zon. We kennen de huidige kandidaten allemaal. Het eerste wat zo'n machtshebber met dictatoriale ambities doet, is systematisch zijn greep versterken op de perceptie van de werkelijkheid van zijn onderdanen. Iedereen die een mening verkondigt, in welke vorm dan ook, de pers op kop, krijgt de keuze: de leugens van de dictator als realiteit verspreiden, of zelf geliquideerd worden. Dat werkt ook bijna altijd, omdat negentig percent van de bevolking ook meteen z'n mond houdt als er 'gevaar' dreigt. 'Kop in kas', in de schaduw blijven, en om veiligheidsredenen af en toe mee roepen met de officiële grote schreeuwers. Pas na verloop van behoorlijk wat tijd, en nadat anderen de kastanjes uit het vuur hebben gehaald met gevaar voor of ten koste van het eigen leven, wordt de dictator verdreven. En dan? Dan maakt die negentig percent schaamteloos een U-bocht. Is ze ineens - naar eigen zeggen toch - al jaren bij het 'verzet'.
De geschiedenis herhaalt zich. Telkens weer. 'Alternatieve feiten' zijn dus geen nieuw fenomeen. Het is niets meer dan een traditie die wordt verdergezet. Overal. Ook bij ons.

Geen opmerkingen: