dinsdag 11 juli 2017

'Ze is de vioolmuziek vergeten' - Marjan van den Berg



Genre: non-fictie 
Uitgever: eigen beheer schrijfster 
ISBN: 9789082461251 
Uitvoering: hardcover met leeslint 
Aantal pagina's: 109 
Uitgave: 2017 (8e druk)

Dank aan Marjan van den Berg voor het beschikbaar stellen van recensie-exemplaren t.b.v. deze duorecensie.
Gelezen door Charles Kuijpers en Patrice van Trigt (beide De Perfecte Buren)
Duorecensie samengesteld door Patrice

In 'Ze is de vioolmuziek vergeten' beschrijft Marjan van den Berg indringend hoe zij langzaam afscheid moest nemen van haar moeder. Ze schrijft zowel poëtisch als realistisch, maar altijd liefdevol over het proces van ontluistering dat haar moeder trof, en over haar eigen gevoelens van onmacht en ontroering, vertedering en verdriet. Een warm, waardevol boek dat een ieder die met dementie te maken heeft of krijgt tot steun zal zijn. En tegelijkertijd een prachtig monument van een dochter voor haar moeder.


Patrice: De titel ‘Ze is de vioolmuziek vergeten’ doet romanachtig aan. Van den Berg’s werk is bij mij bekend en dan denk je al snel aan een knipoog, humor en dingen die uit het leven gegrepen zijn, oprecht en no nonsens. Op haar thriller ‘Joy’ na (een fantastisch boek) klopt dat ook wel. Het boek heeft om te beginnen een prachtige cover. Mooie, tere vrouwenhanden met een prachtig instrument dat vele tonen kan voortbrengen mits bespeeld door een kenner. Heel veelzeggend en het omvat precies de kern van dit verhaal. Alzheimer moet worden benaderd met geduld, eerbied en gevoel, net als bij de viool moet je de juiste snaar op het juiste moment weten te raken. Dit is het verhaal over de laatste levensfase van Marjan van den Berg’s moeder. Opgedragen aan Irene, de in februari 2017 overleden zus van Marjan.


“Wanneer benoem ik het hardop? Wanneer zeg ik tegen mijn vader, mijn zus, mijn broer: ‘Mam wordt dement.’ Ik heb er heel lang mee gewacht. Mijn moeder is wat vergeetachtig. Mijn moeder is doof, geen wonder dat ze iets niet heeft opgepikt. Ik ben net zo’n kei in het vinden van excuses als mijn moeder in het verstoppen van haar dementie. Want als ik hardop het vreselijke woord zeg, is het alsof ik een vloek uitspreek. 
Eenmaal benoemd, is het onafwendbaar: 
mijn moeder wordt dement.”

Charles: In het fraai uitgevoerde boekje “Ze is de vioolmuziek vergeten” beschrijft de gelouterde journaliste en schrijfster Marjan van den Berg op prachtige, respectvolle en ontroerende wijze het aftakelingsproces van haar moeder. “Mam” leed aan de zoals bekend onomkeerbare en ongeneeslijke ziekte van Alzheimer ofwel dementie. Het boekje is opgedragen aan Irene, de begin dit jaar overleden zus van Marjan, die ook een belangrijk aandeel had in de begeleiding van mam in de zware en ontluisterende periode van eerste tekenen van dementie via opname in een tehuis tot het overlijden.
Het intro van het boekje bezorgt de lezer al meteen kippenvel:

“Zouden wij ook, later..?” Angstig kijkt mijn zusje me aan. 
Ik moet het maar opschrijven 
nu mijn herinnering nog zo helder is. Je weet maar nooit. (blz. 6)

Patrice: De diagnose Alzheimer brengt onherroepelijk momenten van ongeloof en machteloosheid met zich mee. Hoe sterk ben jij, is een gezin, een familie om een dergelijk vonnis op te vangen en daarmee verder te leven? Want hoe hard ook, en dat maakt Van den Berg heel duidelijk, het leven gaat wel gewoon door. Ook met Alzheimer. Het loslaten van de persoon die je liefhebt en er een onbekend en onberekenbaar iemand voor terugkrijgen maakt het afscheid nemen tot een tergend proces. Hoe neem je afscheid van iemand terwijl zij nog gewoon in levenden lijve bij je aanwezig is maar intussen steeds verder van je af komt te staan…… Je klampt je vast aan de heldere momenten, tegen beter weten in, want die geven stiekem tóch hoop in een hopeloze situatie. Van den Berg weet je te raken, maar weet ook kernachtig de zaken bij de lurven te pakken en ze te benoemen zoals ze zijn. Want dat is typerend voor haar schrijven, zelfs in deze situatie, zelfs over iets dat zo dichtbij haar ligt.

Charles: Marjan is een uitstekende schrijfster. Haar taalgebruik is steeds niet alleen onberispelijk maar ook van een stille soms bijna poëtische schoonheid die desalniettemin is gestoeld op korte kernachtige zinnen zonder complexe woorden. De personen komen in ijltempo tot leven en de sfeerschetsen zijn voortreffelijk. Het lastige onderwerp “dementie” wordt even indringend als zorgvuldig behandeld. De rol van en de impact op echtgenoot, kinderen en kleinkinderen komen genuanceerd aan de orde. Ook de buitengewoon ingewikkelde euthanasieproblematiek bij dementerenden passeert terloops de revue.
“Mijn hele zondag is goed. Voor het eerst sinds maanden noemt 
ze me bij mijn naam. 
Dat is wat.” (blz. 96)

Patrice: Wanneer je Alzheimer in je directe omgeving meemaakt is dit boek een aaneenschakeling van herkenning. Bijzondere gebeurtenissen die Van den Berg omschrijft, die zowel komisch als in- en intriest zijn, benemen je letterlijk de adem. Want daar is tijdens het lezen ineens het gevoel van bevestiging en zelfs van troost. We zijn dus niet de enigen die dit meemaken en zich net zo radeloos voelen of met momenten moe en gefrustreerd om je dan vervolgens weer schuldig te voelen. Van den Berg beschrijft het allemaal, alsof het jouw verhaal is en dus komt het heel dichtbij. Hoe een geliefde voor je ogen verandert van een bekende in een onbekende…..en je kunt er helemaal niets aan doen, niets. Een tsunami van machteloosheid overspoelt je…..genadeloos en hard.


“Dit is een langzaam afscheid. Zo langzaam, dat de dood alleen maar als een verlossing kan komen. Hier hoef je niet verdrietig om te zijn. Dat verdriet heb je bij stukjes en beetjes al verwerkt. Iedere dag een beetje afscheid nemen. Tot het op is. Voorbij. Dat zeg je tegen jezelf. Steeds opnieuw. Als een geloofsbelijdenis die je door steeds te herhalen uiteindelijk voor waar gaat aannemen. Maar zo werkt het niet. Welnee. Zo werkt het helemaal niet.”

Patrice: ‘Ze is de vioolmuziek vergeten’ heeft me vol in het hart getroffen. Niet alleen vanwege de herkenning en de emoties. Nee, vooral vanwege de manier waarop Van den Berg het heeft geschreven, herkenbaar, het is zoals het is. Met eerbied voor haar ouders, het respect en de liefde in de familie maar ook zeker het onbegrip en de wanhoop. Wat de schrijfstijl van Van den Berg zo bijzonder maakt maar ook kenmerkt, is dat ze zelfs met een boek met dit zware thema, iets wat heel dichtbij haar ligt, toch een lach kan uitlokken. Vaak ontstaan uit onmacht of ongeloof dat je moeder (of ander familielid) reageert, grof of ongepast, of juist koppig en totaal verrassend maar in ieder geval totaal zo niet passend bij de persoon die je voorheen zo goed kende. Zo ook met de moeder van Marjan. Die momenten beschrijft ze zo mooi en respectvol maar gelijk ook grappig, dat je wel moet lachen terwijl je intussen het brok in je keel probeert weg te slikken.

Charles: Marjan van den Berg heeft met échte liefde voor haar moeder, maar ook voor haar andere familieleden, een waarlijk schitterend verhaal geschreven over een zware periode in haar en hun leven. Het boekje is oorspronkelijk geschreven in 1994, en is met recht getypeerd als een monument van een dochter voor haar moeder. De nu besproken achtste druk is tevens een ontroerend monument voor haar recentelijk overleden zus.

“Ze is de vioolmuziek vergeten” verdient vijf flonkerende sterren.

Patrice: Het boek bevat korte hoofdstukken die anekdotes aanhalen uit de laatste periode samen met haar moeder. Emoties zoals verdriet en frustratie lossen elkaar af maar zoals gezegd is daar ook ruimte voor een lach en een traan. Wat ook sterk naar voren kwam is het onderlinge verschil in de familie van hoe om te gaan met je eigen verdriet. Iedereen gaat er anders mee om en vult de weg tijdens het mentale en het uiteindelijke fysieke afscheid op een eigen manier in. Wat is de juiste manier en hoe doe je dat? Duidelijk is geworden dat daar geen regels voor zijn, je moet daar je eigen weg in zien te vinden. Tot het moment daar is en je vanaf dan alleen nog de herinneringen kunt koesteren.

 ‘Ze is de vioolmuziek vergeten’ is onvergetelijk, een symbool van liefde. 
5 prachtige sterren, respect!

1 opmerking:

Merian zei

Wat een prachtig boek was dit... kreeg het te lezen toen ik stageliep in het psychogeriatrisch verpleeghuis. Indrukwekkend en mooi verwoord. Ben het boekje nooit meer helemaal 'kwijtgeraakt'..