woensdag 11 oktober 2017

'De dagen erna' - Jess Walter


Genre: roman
Uitgeverij: Marmer
ISBN: 9789460683756
Uitvoering: paperback
Aantal pagina's: 320
Uitgave: juni 2017 (eerder verschenen onder de titel 'Het nulpunt')

Dank aan Marmer voor het beschikbaar stellen van dit recensie-exemplaar.

Wanneer politieagent Brian Remy vijf dagen na 9/11 ontwaakt uit een coma, merkt hij dat zijn waarnemingsvermogen erg vreemd werkt. Zijn geheugen hapert en hij ziet vlekjes - als het dwarrelende puin dat van de ingestorte torens naar beneden viel - die voor eeuwig zijn beeld verstoren. De reconstructie van zijn eigen geschiedenis van 9/11 is in eerste instantie een grote dwaaltocht. Ook kan Remy een aantal zaken niet plaatsen. Zo verloopt het contact met zijn ex-vrouw opeens moeizaam, begrijpt hij niets van de gesprekken met zijn collega Guterak en is hem volstrekt onduidelijk wat de opdracht inhoudt, die hij kennelijk in het kader van de nationale veiligheid heeft gekregen. Laat staan dat hij nog weet van wie hij die belangrijke opdracht heeft gekregen. Tot overmaat van ramp negeert zijn zoon Edgar hem volledig; hij doet net alsof zijn vader is omgekomen bij de aanslag. 

Wat volgt is een intrigerende 'histoire noir' waarin Jess Walter met een zeker sarcasme en met humor vertelt over de chaotische dagen na die enorme tragedie. Een gebeurtenis die zoveel ouders van kinderen het leven nam en die het denken over orde en veiligheid in de wereld voorgoed heeft veranderd.

Brian wordt onder merkwaardige omstandigheden wakker uit een diepe slaap. Met flarden weet hij nog wat zaken te herinneren, maar het is vooral de verwarring in zijn hoofd die overheerst. Het is vijf dagen na 9/11 en het is overal chaos. De vraag is of die chaos zich beperkt tot de buitenwereld, of zich puur in zijn gedachten afspeelt. De wereld is anders, voorgoed veranderd. Maar ook Brian zelf blijkt onderhevig te zijn aan verandering. Het is alleen niet duidelijk of dat al het geval was voor de terreurdaad of sinds nu. Er zijn veel zaken die hij gewoon niet meer (her)kent, gevoelsmatig kloppen er zaken gewoon niet. De meest voor de hand liggende personen aan wie hij zijn vragen kan stellen, lijken ineens geen vaste factor meer te zijn. Het voelt alsof hij in een parallelle wereld terecht is gekomen waar alles net een tikkeltje anders is dan in de zijne, maar ze lijken enorm op elkaar. Zijn onzekerheid wordt gevoed door het feit dat hij zich bij lange na niet alles kan herinneren; zijn geheugen, maar ook zijn zicht laat laten hem grotendeels in de steek. 



Terwijl Brian nagenoeg gek wordt van het gebrek aan duidelijkheid en antwoorden, lijkt zijn omgeving niet te zien wat er aan de hand is. Voor de helft van de tijd weet hij niet eens waar iedereen het over heeft. Zijn zoon rouwt om zijn dood, maar hij is er toch nog? Waarom heeft er nou niemand in de gaten wat er met hem aan de hand is en krijgt hij geen antwoorden op zijn vragen?

Dit verhaal is eerder verschenen onder de titel 'Het nulpunt' en dat is eigenlijk net zo treffend qua beschrijving als de huidige titel. Vanaf 9/11 heeft de wereld te maken met een periode voor en een periode na deze historische datum. Ook voor het hoofdpersonage Brian is dat zeker zo. Want wat is het geval? Brandweerman Brian is in alle opzichten de kluts kwijt, begrijpelijk. Die verwarring trekt de auteur helemaal door tot in de kleinste uithoeken van het verhaal. De sfeer in de nadagen van het getroffen gebied zijn dermate chaotisch op papier gezet dat ze levensecht overkomen. Je ervaart de ‘feiten’ uit het verhaal als de dan geldende waarheid. Fictie en non-fictie liggen gevoelsmatig heel dicht bij elkaar, terwijl je toch echt een roman leest. Waarschijnlijk heeft dat ook met de gevoeligheidsfactor van de setting te maken. Want wie is er nou niet nog steeds onder de indruk van hetgeen toen is gebeurd? 

Het zit hem nu vooral ook in de manier van schrijven en de details die Walter benoemt. Hij maakt gebruik van de verwarring die Brian in de greep houdt, bijvoorbeeld door gebruik te maken van afgebroken gedachten die vervolgens toch weer in elkaar overlopen, al moet je wel goed opletten. ‘De dagen erna’ is geen alledaags verhaal voor zomaar even tussendoor. Nee, het is een indrukwekkend verhaal dat gevoelsmatig de waarheid heel dicht benadert.

In zijn andere boeken is Walter, net als nu, met vlagen zwartgallig te noemen. Hij schrijft prachtig, soms neigt hij wat naar het filosofische, maar nooit is daar iets van hooghartigheid in te bespeuren. Walter schrijft op een manier waardoor je zijn verhalen ook echt beleeft. Ze zijn mooi, herkenbaar, maar wel duidelijk, ook in zijn boodschap. De radeloosheid die Brian, maar ook de samenleving in ‘De dagen erna’ treft is immens verdrietig. Toch gaat Walter subtiele kritiek zeker niet uit de weg. De verafgoding naar de hulpverleners direct na 9/11 is niet alleen te begrijpen, maar ik kan me zo voorstellen dat het voor de betrokkenen ook heel angstaanjagend moet zijn geweest. Alsof je een verantwoording opgelegd krijgt waarvan je het liefste heel hard zou willen wegrennen. Want iedereen is op een dergelijk moment slachtoffer. Heel dubbel om te ervaren, maar tegelijk ook fascinerend om te lezen. De verdwaasdheid, de angst, maar ook de confrontatie met het kwetsbaar zijn, zijn indrukwekkend beschreven. 

Jess Walter is een begenadigd auteur die het ook aandurft om een gebeurtenis als 9/11 met enige vorm van sarcasme te benaderen. Hoe hij dat doet, door middel van zorgvuldig geformuleerde zinnen en situaties waaraan Brian wordt blootgesteld, is echt heel knap. Het zet je aan het denken. Een boek als dit heb ik niet eerder gelezen; de manier waarop het is geschreven is met vlagen behoorlijk intens. Je zult versteld staan van de impact die dit verhaal op je kan hebben. Een aanrader. En daarom vier dikke sterren.

Patrice – Team De Perfecte Buren

Geen opmerkingen: