vrijdag 12 oktober 2018

'De moed om te vergeven' – Ndaba Mandela


Genre: literaire non-fictie
Uitgever: Lev.
ISBN: 9789400509955
Uitvoering: hardcover
Aantal pagina’s: 304
Uitgave: 28 juni 2018

Dank aan Uitgeverij Lev. voor het beschikbaar stellen van dit recensie-exemplaar.

Opgegroeid in het Soweto van de jaren ’80 krijgt de twaalfjarige Ndaba op een dag te horen dat hij bij zijn opa gaat wonen. Maar zijn opa is niet zomaar een opa. Nelson Mandela, Madiba (oude man) genaamd, en Ndaba komen bij elkaar op het moment dat eerstgenoemde zojuist is verkozen tot president van Zuid Afrika, van banneling naar wereldleider. De voorgeschiedenis is bekend. Mandela is een zachtaardig en geduldig man volgens zijn kleinzoon maar dat is hij niet als het op zijn idealen aankomt. Hij is een familieman maar ook een leider, een voorbeeld voor velen. Geliefd door zijn groot gezin maar gevreesd door hen die zijn idealen niet delen. 

Liefdevol maar realistisch, inspirerend en respectvol neemt Madiba zijn kleinzoon op. Levenservaringen die hij vertaalde naar levenslessen, (on)bewust overgebracht op de jonge jongen die gevoelig is voor de invloed van zijn grootvader en de wereld die bij hen over de drempel komt. Indringende en leerzame gesprekken zijn het gevolg, Ndaba leert aan de hand van zijn grootvader dit nieuwe leven kennen. Maar ook hun voorgeschiedenis, tradities en handvaten om staande te blijven als donkere Zuid Afrikaan.



Madiba heeft een zwak voor de jongen en dat gevoel is wederzijds. De puber groeit op onder de beschermende vleugels van zijn opa. Hij leert over het leven in het nu, en door middel van hun spiritualiteit en achtergrond leert hij ook over hun voorouders. Dat speelt een grote rol in hun levens. Madiba weet een bepaalde balans te vinden en voedt zijn gezin met hoop, idealen, tolerantie en doorzettingsvermogen. Met dreigingen zoals apartheid, en (politieke) tegenstanders, maar ook met de verafgoding van de persoon Nelson Mandela zijn dat geen onbelangrijke normen en waarden.

Vanuit zijn eigen perspectief beschrijft Ndaba hoe het was om onder die omstandigheden op te groeien. Uit het schrijven van Ndaba blijkt niets anders dan respect en liefde maar ik proefde ook de keerkanten. Hij spreekt ze dan misschien niet volledig uit maar tussen de regels door lees je dat het op die leeftijd allemaal niet altijd gemakkelijk kan zijn geweest. Want de hoofdzaken die in het leven van de Mandela’s speelden waren dan ook niet de geringste. Daarin staande te blijven vraagt haast om bovennatuurlijke krachten.

Het boek op zich is een plaatje. De foto straalt de kracht uit die we van Mandela kennen, een mooie donkere, sterke man op leeftijd. Hij dwingt alleen maar respect af, zelfs op papier. Ik ben altijd al gefascineerd door de man Mandela en waar hij voor stond. Ik heb veel boeken van/over hem gelezen. Dat aspect zorgde er wel voor dat veel dingen uit dit boek me bekend voorkwamen en daarmee onderschrijft Ndaba veel van wat Mandela zelf ook heeft verteld. Vernieuwend is het dan ook alleen omdat het vanuit Ndaba is geschreven. De vertellingen vanuit de Xhosa zijn goed van toepassing in de fase waarin het verhaal zich op dat moment begeeft. Het gevoel dat Ndaba een eerbetoon schrijft was er niet. Wel dat hij graag uitspreekt hoe het was om bij hem op te groeien. Opvallend is dat hij geregeld toegeeft zaken zich niet goed te herinneren. Dat kan gezien zijn leeftijd en de omstandigheden van toen ook niet. Het gevoel dat Ndaba dit boek heeft geschreven en zich geregeld wat heeft laten influisteren laat me dan ook niet los. Hij kan bepaalde zaken gewoon niet weten zonder de kennis van anderen te gebruiken. Vanwege zijn leeftijd of omdat hij er gewoon niet bij aanwezig kan zijn geweest. Doet dat iets af het boek? Nee. Het verhaal bevat veel mooie en indringende momenten en belicht Madiba net vanuit een andere hoek.

Nelson Mandela blijft fascinerend, alsof je nooit genoeg krijgt van alles wat met hem te maken heeft. Ik heb dit boek dan ook graag gelezen. Zijn leven, zijn gevecht, de onrechtvaardigheid tegenover zijn overtuigingen maar vooral zijn rust, de uitstraling en zijn charisma. Daar krijg je elke keer weer kippenvel van. Ongeacht wie daarover schrijft. Dat Ndaba als kleinzoon zijn verhaal nu doet geeft het iets persoonlijks, op een andere manier dan eerdere boeken die ik las. Het verhaal leest prettig weg, de foto's zijn een mooi extraatje en alles zit goed in elkaar. De Afrikaanse gezegdes/wijsheden zijn wellicht onuitspreekbaar gebleken maar geven het boek een aparte sfeer.

'Een hoge boom vangt veel wind.'

Mandela was een voorbeeld en inspiratie voor velen, ook voor Ndaba. Maar ook het gemis, de politieke druk en de invloed van de publieke opinie spelen een prominente rol in hun leven. Dat maakte het leven van het jochie met de vechtstok uit Soweto bijzonder maar zeker niet benijdenswaardig. Natuurlijk gaat het verhaal over apartheid, mensenrechten en vooral het gebrek daaraan. Toch heeft Ndaba het boek een persoonlijke identiteit weten te geven en daardoor alleen al is het boek meer dan het lezen waard.

Het leven van Nelson Mandela diende een ideaal, een levensdoel. Hij was bereid om voor zijn ideaal te sterven. Tot op hoge leeftijd bleef Mandela een voorvechter van zijn idealen en een scherpe gesprekspartner. De band met zijn kleinzoon is volgens dit boek heel bijzonder geweest. Het boek is dat ook.

Vier mooie sterren.
Patrice – Team De Perfecte Buren

Geen opmerkingen: