dinsdag 14 mei 2019

Rudy's wereld


Humor

Heb je ook het gevoel dat humor onder vuur ligt? 
Misschien is het maar een persoonlijke indruk. Ervaringen rond mijn boek Salami zullen mijn perceptie wel kleuren, net als een aantal recensies over andere boeken die ik de afgelopen tijd heb zien voorbijkomen. Toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat humor nu minder gewaardeerd wordt dan enkele decennia geleden. Reeksen als Allo Allo, Keeping up appearances, Yes Minister, Fawlty Towers - en dan noem ik er maar enkele, er zijn er veel meer - lijken tegenwoordig niet eens meer gemaakt te worden. Ik ben ervan overtuigd dat een film als The life of Brian nu niet meer kàn gemaakt worden. Meer zelfs: niet eens meer zou mògen gemaakt worden. Als je dan al humor op tv ziet, is het vaak een opgenomen voorstelling van een of andere cabaretier. Ook dat laatste woord is trouwens op weg naar de uitgang. Zo iemand heet nu een standup comedian. Een grap vertellen vanuit een zetel kan dus niet meer. (=grapje. :-) )

Standup comedy is inderdaad nog steeds populair. De grote namen spelen voor volle zalen. Overal worden evenementen georganiseerd, en iedereen die zich geroepen voelt om zich eens voor de leeuwen te gooien, kan dat. 

Comedians komen echter alsmaar meer in de middeleeuwse rol van nar terecht. Die moest de ongemakkelijke waarheid vertellen aan de koning, onder het beschermende deken van grappen en grollen. De rol van die koning is de laatste jaren echter overgenomen door een zootje dat men graag omschrijft als 'de publieke opinie'.  Net zoals eeuwen geleden is de impact van de nar op die koning ook nu te verwaarlozen. Iedereen in de zaal van de standup comedian denkt tijdens de voorstelling misschien wel af en toe 'hij/zij heeft eigenlijk gelijk',  maar is dat al vergeten nog voor het doek valt. (Let op het woordje 'eigenlijk' in die gedachte. Het bouwt de ik-lap-het-aan-mijn-laars-conclusie er meteen bij in.) Bovendien moet een comedian de laatste tijd wel erg vaak en expliciet vermelden dat wat hij/zij zegt als grap is bedoeld. Hallo! Dit was maar om te lachen! Hebben mensen hun natuurlijk vermogen tot het detecteren van ironie en sarcasme (om er maar twee te noemen) dan bij het huisvuil gezet? Daar lijkt het in elk geval op.

Humoristisch bedoelde boeken? (Zoals je kunt zien: ik ben voorzichtig.) Helemaal op weg naar de uitgang. Humoristisch staat niet langer in de top-5 van positieve eigenschappen. Integendeel. (Zoals ik onlangs in een recensie las: dit boek is vooral grappig en heeft dus geen enkele verdienste. Het heeft toch een tweetal dagen geduurd voor ik mijn mond weer helemaal dicht kreeg.) Het woord humoristisch op de cover zetten, lijkt potentiële lezers eerder te verjagen dan aan te trekken. In tegenstelling tot heerlijkheden als gruwelijk, ijzingwekkend, misselijkmakend, bloederig, om maar enkele voorbeelden te geven. Dergelijke heerlijke omschrijvingen schieten je natuurlijk haast automatisch te binnen als je hoort dat er in Vlaanderen vorig jaar weer ongeveer 3 percent minder boeken zijn verkocht.

In dat kader: hoeveel spectaculaire tv-reeksen worden er tegenwoordig nog gelanceerd die humoristisch zijn? Heel weinig, lijkt me. Bijna alle succesvolle reeksen zijn varianten op de basisstelling dat we in een gevaarlijke wereld leven, vol psychopathische heersers en gestoorde buren die je leven in een hel kunnen veranderen. En wat blijkt? De mensheid houdt er massaal van. Een grapje kan natuurlijk wel, jazeker, af en toe, als de maker van de reeks vermoedt dat de gespannen koord even moet gevierd worden. Maar niet teveel. Vooral niet teveel. 

Waarom is humor in het verdomhoekje terechtgekomen? Uiteraard kun je je de vraag stellen òf dat er eigenlijk nog iets toe doet. En zo ja, wàt het er dan nog toe doet. De tijd dat een verklaring je op weg zette naar een oplossing is grotendeels voorbij, lijkt me. Maar goed, voor de lieve vrede... 
Dààrover gaat het inderdaad. De lieve vrede. Wat je tegenwoordig ook zegt, je vindt altijd wel mensen die zich erdoor beledigd zullen voelen. In tegenstelling tot vroeger hebben die nu ook de constante behoefte én mogelijkheid om dat luidkeels te verkondigen. Wat is er heerlijker dan je in de slachtofferrol te wentelen? Lekker toch? Alles wat er gebeurt is de schuld van de ander! Als behoorlijk sinistere krachten dat dan ook nog eens vanop de achtergrond beginnen te sturen, krijg je na een tijdje de absurde situatie waarin we nu stilaan terechtkomen. Gaan er alarmsignalen af? Nee. Integendeel. Men smult er massaal van.

De les die we hieruit jammer genoeg moeten trekken? Dat je beter geen grapjes meer maakt. Te gevaarlijk. Humor is niet langer politiek correct. Lachen is òngezond geworden. Nog even, en de bewering dat iets niet politiek correct is zal zelf iets politiek niet correct geworden zijn. Waar houdt de meerderheid van de mensen zich tegenwoordig mee onledig? Met het verwijten van dè anderen. Waarover het gaat, doet er hoe langer hoe minder toe. Het is zijn/haar schuld! Hij/zij heeft mij beledigd! Waarmee? Tja, euh…

Dit herinnert me aan een wijze bedenking van Michael Van Peel, een Vlaamse standup comedian
"Voor een belediging moeten er twéé deelnemers zijn: iemand die beledigt, en iemand die zich beledigd voélt. Voorbeeld? Als iemand je toeroept 'je moeder is een hoer,' en jij antwoordt alleen maar met  'ja, én?' dan heeft de eerste een probleem. Toch?"
Het zijn de kleine zieltjes, die altijd aandacht willen en zich daarom gemakshalve voortdurend als beledigde partij opstellen, die de rest van de hondjes verplicht om ook buiten te blijven. Oh ja: vergeet niet dat in het woord beledigd de essentie al vervat zit. Ledig. Leeg.

PS. Let op met je commentaar over dit blog. Voor je het weet ben ik beledigd. 
PSS. Dit was als humor bedoeld!

3 opmerkingen:

Charles Kuijpers zei

Boven dit scherm staat: "leuk als je reageert". Dat maakt het reageren wel gevaarlijk na lezing van je fraaie column. Want als het leuk is, wordt dat kennelijk niet meer gewaardeerd.
De grappige (!) samenhang tussen "beledigd" en "ledig" heeft me aan het denken gezet. En daar ben ik voorlopig nog niet mee klaar, Deo volente.
:-) :-) :-)

Peter van Bavel zei

'Je moeder is een hoer' kan altijd erger: 'Je schrijft grappige verhalen, auteur'. Hoewel deze column een snel bevestigend knikken van mijn kant opleverde. De humor is tegenwoordig ver te zoeken. Theo Maassen zei hierover in zijn jongste voorstelling 'Situatie gewijzigd' dat het moeilijker is om grappen te maken. Omdat in 2019 alle onderwerpen taboe zijn of protest opleveren. Ik wil jou vragen om foto's op Instagram te blijven posten. Daar is de humor gebleven: Hij/zij/het ligt op straat.

Roedie zei

@Peter : Willdo. Beetje preken in de woestijn.����